قصه ایلان ماسک مرد تریلیون دلاری؛ کسی که با «اولین‌ها» جهان را خرید

به گزارش وال‌استریت ژورنال، از همان ابتدا، حدود ۲۵ سال پیش، ماسک به دنبال «بزرگ‌ترین‌ها» بود. او می‌خواست توجه‌ها را جلب کند، تخیل مردم را به کار بیندازد و در نتیجه، حمایت عمومی و هیجان برای سفرهای فضایی ایجاد کند.

ده‌ها میلیارد دلار سرمایه برای تأمین مالی جاه‌طلبی‌های او؛ از فرستادن موشک‌های عظیم به فضا گرفته تا ساخت مراکز داده هوش مصنوعی در مدار زمین و شاید روزی ساخت شهری با یک میلیون نفر جمعیت در مریخ.

و جالب اینجاست که ایده اولیه او بسیار کوچک‌تر بود. ماسک در ابتدا برای احیای علاقه رو به افول مردم به سفرهای فضایی، به دنبال یک حرکت تبلیغاتی بود: ارسال بذر گیاهان به مریخ، به امید آنکه آنجا جوانه بزنند.

اولین حیات روی مریخ.

او سال‌ها پیش در دانشگاه استنفورد (Stanford University) توضیح داده بود: «مردم معمولاً به رکوردها و دستاوردهای بی‌سابقه واکنش نشان می‌دهند. این دورترین سفری بود که حیات تا آن زمان انجام داده بود؛ نخستین حیات روی مریخ.»

ماسک می‌توانست تصویری از جوانه‌های سبز در پس‌زمینه سرخ مریخ را در ذهن خود مجسم کند. تصور می‌کرد چنین تصویری باعث افزایش حمایت عمومی از بودجه ناسا (NASA) و آغاز رقابتی برای رسیدن به سیاره سرخ خواهد شد.

اما در عمل به این نتیجه رسید که مانع اصلی سفرهای فضایی، هزینه بالای موشک‌های یک‌بارمصرف است. همین مسئله او را در سال ۲۰۰۲ به تأسیس اسپیس‌ایکس با هدف ساخت موشک‌های قابل استفاده مجدد سوق داد.

امروز به‌راحتی می‌توان به ایده کودکانه فرستادن بذر به مریخ خندید؛ ایده‌ای که هرگز به ثمر نرسید. اما ماسک که اکنون نزدیک به ۵۵ سال سن دارد، درباره قدرت «دستاوردهای بی‌سابقه» حق داشت.

تعقیب مداوم «اولین»، «بهترین»، «بزرگ‌ترین» و «سریع‌ترین»‌ها، به سوخت اصلی موفقیت‌های او در اسپیس‌ایکس و تسلا (Tesla) تبدیل شد؛ موفقیت‌هایی که فراتر از تصور بودند.

این رویکرد به یکی از پایه‌های اصلی امپراتوری تجاری او تبدیل شد؛ عاملی که باور حامیانش به توانایی‌های او را تقویت کرد و به او کمک کرد از دوره‌هایی عبور کند که گاهی خودش بزرگ‌ترین مانع موفقیت خود بود.

اسپیس‌ایکس نیز در ادامه مجموعه‌ای از رکوردها را به نام خود ثبت کرد؛ نخستین شرکت خصوصی که یک موشک سوخت مایع را با موفقیت به مدار زمین رساند؛ نخستین شرکتی که موشکی را پس از پرتاب به فضا دوباره روی زمین فرود آورد.

در این مسیر، اسپیس‌ایکس بزرگ‌ترین عملیات پرتاب فضایی جهان و بزرگ‌ترین منظومه ماهواره‌ای مدار پایین زمین را ایجاد کرد؛ شبکه‌ای که بعدها به منبع درآمدی بسیار سودآور تبدیل شد.

تسلا نیز رکوردهای خودش را داشت؛ نخستین خودروسازی که یک خودروی برقی را به عنوان «خودروی سال» مجله موتورترند (MotorTrend) معرفی کرد؛ نخستین خودروساز غربی که بدون شریک محلی در چین کارخانه ساخت؛ نخستین خودروی برقی که به پرفروش‌ترین خودروی جهان تبدیل شد.

و همچنین نخستین خودروسازی که ارزش بازارش از یک تریلیون دلار عبور کرد.

البته شکست‌ها هم کم نبودند؛ ضرب‌الاجل‌های از دست‌رفته، اغراق‌های آشکار، تصمیمات اشتباه و سال‌ها زیان مالی.

در کنار آن، دوره‌هایی از غرور بیش از حد که از موفقیت‌های عملیاتی و ثروت افسانه‌ای او تغذیه می‌شد. ماسک همین الگو را وارد سیاست نیز کرد؛ با نتایجی متفاوت.

حمایت مالی او به بازگشت دوباره دونالد ترامپ به کاخ سفید کمک کرد، اما پروژه جنجالی DOGE برای او به شکستی پرهزینه تبدیل شد.

او بارها در شبکه‌های اجتماعی وارد بحث‌های جنجالی درباره مهاجرت، تنوع و مسائل تراجنسیتی شد و به مرور به شخصیتی قطبی و سیاسی تبدیل شد که از دید بسیاری، به جریان‌های راست‌گرای آمریکا و جهان نزدیک شده است.

همین موضوع باعث شده بسیاری لحظات تأمل و خودانتقادی او را فراموش کنند.

ماسک از همان ابتدا بارها گفته بود که احتمال موفقیت اسپیس‌ایکس و تسلا را بسیار پایین می‌دانسته است. او تنها امیدوار بود وجود این شرکت‌ها دیگران را نیز به دنبال کردن این مسیرها ترغیب کند.

با این حال، وقتی تسلا در سال ۲۰۱۸ برای افزایش تولید خودروهای سدان خود با مشکلات جدی مواجه شد، حامیانش به سابقه موفقیت‌های بی‌سابقه او اشاره می‌کردند. از جمله Larry Ellison، میلیاردر مشهور و هم‌بنیان‌گذار Oracle که در پاسخ به منتقدان گفت: «او موشک‌ها را روی سکوهای شناور رباتیک وسط اقیانوس فرود می‌آورد و شما می‌گویید نمی‌داند چه کار می‌کند؟ خب چه کسی دیگر می‌تواند موشک فرود بیاورد؟»

اثر عملی این موفقیت‌ها فراتر از خود ماسک بود.

زمانی که تسلا در سال ۲۰۰۳ تأسیس شد، ایده فراگیر شدن خودروهای برقی غیرواقعی به نظر می‌رسید. اما امروز این موضوع به یک واقعیت پذیرفته‌شده تبدیل شده است؛ به‌ویژه در چین، جایی که چشم‌انداز ماسک درباره برقی‌سازی خودروها به رشد سریع صنعت خودروهای برقی کمک کرده و رقبای غربی را تحت فشار قرار داده است.

اسپیس‌ایکس نیز اقتصاد نوپای فضایی را شکل داد. اکنون استارت‌آپ‌هایی وجود دارند که رؤیای تأمین تجهیزات موردنیاز برای توسعه ماه را در سر می‌پرورانند. همچنین رقابت فضایی جدیدی میان ماسک و جف بزوس و شرکت فضایی او، Blue Origin، در حال شکل‌گیری است.

در سیلیکون‌ولی نیز اکنون شرکت‌های سخت‌افزاری متعددی در حوزه ربات‌ها، پهپادها و هوش مصنوعی فعالیت می‌کنند. در دوران جوانی ماسک، جذب سرمایه برای چنین پروژه‌های پرهزینه‌ای تقریباً غیرممکن بود.

اما امروز دیگر این مسیر یک مأموریت غیرممکن نیست؛ بلکه به الگویی برای برهم زدن صنایع سنتی تبدیل شده است.

همین رویکرد باعث شد شرکت‌های هوش مصنوعی مانند اوپن‌ای‌آی و آنتروپیک نیز بتوانند میلیاردها دلار سرمایه جذب کنند. هر دو شرکت در مسیر عرضه عمومی سهام قرار دارند و انتظار می‌رود در میان ارزشمندترین شرکت‌های جهان جای بگیرند.

تجربه‌ای نزدیک به مرگ بر اثر مالاریا در ۲۹ سالگی، ماسک را به سمت جست‌وجوی معنای بزرگ‌تری برای زندگی سوق داد. نتیجه این جست‌وجو به این باور ختم شد که بشر باید به گونه‌ای چندسیاره‌ای تبدیل شود.

او می‌خواست رؤیاهای علمی‌تخیلی محبوبش را به واقعیت تبدیل کند. به باور ماسک، قوانین فیزیک روشن بودند: موشک‌های قابل استفاده مجدد باید هزینه پرتاب را کاهش دهند و در نهایت راهی به سوی مریخ باز کنند.

اما صنعت فضایی آن زمان این ایده را به تمسخر گرفت. برای ماسک، محاسبات منطقی به نظر می‌رسیدند. با این حال اجرای آن سال‌ها زمان برد و با شکست‌های دردناکی همراه بود. سه موشک نخست او منفجر شدند تا سرانجام فالکون ۱ (Falcon 1) در سال ۲۰۰۸ موفق شد. در آن زمان، تقریباً تمام سرمایه شخصی او تمام شده بود.

او همه‌چیز را روی این شرط‌بندی گذاشته بود که «اولین» باشد.

تا امروز نیز مریخ همچنان از دسترس انسان دور مانده و اولویت‌های فضایی بار دیگر به ماه بازگشته‌اند؛ شاید قربانی سیاست‌های روز در حوزه فضا.

اما همین که امروز درباره اولویت سفر به ماه یا مریخ بحث‌های جدی سیاسی وجود دارد، خود نشان می‌دهد رؤیایی که زمانی غیرواقعی به نظر می‌رسید، تا چه اندازه به جریان اصلی تبدیل شده است.

عرضه اولیه اسپیس‌ایکس نیز قدرت همان حمایت عمومی را نشان داد که ماسک سال‌ها پیش درباره آن صحبت می‌کرد. سرمایه‌گذاران خرد باعث شدند سهام شرکت در نخستین روز معامله بیش از ۱۹ درصد رشد کند و رکورد دیگری برای ماسک رقم بخورد.

افزایش ارزش سهام او نیز ثروتش را به سطحی رساند که او را به نخستین تریلیونر جهان تبدیل کرد. البته تمام این موفقیت‌ها منتقدان زیادی هم به همراه داشته است؛ کسانی که معتقدند او بیش از حد قدرتمند، بی‌احتیاط و خودمحور شده است.

اما در حالی که منتقدان بر وعده‌های تحقق‌نیافته تمرکز می‌کنند، حمایت عمومی همچنان از دستاوردهای بزرگی که او محقق کرده نیرو می‌گیرد. عرضه اولیه اسپیس‌ایکس بر پایه رؤیاها بنا شده است؛ رؤیاهایی که شاید بخشی از آن‌ها هرگز به واقعیت تبدیل نشوند.

هنوز تصور گلخانه‌ای روی مریخ دشوار است، چه برسد به شهری کامل.

اما میراث واقعی اسپیس‌ایکس، همان‌طور که پیش‌تر درباره تسلا نیز صدق می‌کرد، شاید این باشد که ماسک به نسل جدید اجازه داد جسورانه به آنچه ممکن است فکر کنند و به دنبال رکوردها و دستاوردهای بی‌سابقه خودشان بروند.