جنگ قیمت در بازار هوش مصنوعی آغاز شده است. شرکتهای بزرگ و استارتآپها که از رشد سریع هزینههای استفاده از هوش مصنوعی به ستوه آمدهاند، بهطور فزایندهای به سراغ مدلهای ارزانتر و ابزارهایی رفتهاند که میان چندین مدل مختلف جابهجا میشوند. روندی که علاوه بر افزایش محبوبیت مدلهای متنباز و چینی، فشار تازهای بر شرکتهایی مانند اوپن ای آی و انتروپیک وارد کرده تا قیمت خدمات خود را کاهش دهند؛ فشاری که میتواند سودآوری آینده رهبران صنعت هوش مصنوعی را با چالش روبهرو کند.
به گزارش والاستریت ژورنال، نسل جدیدی از ابزارهای مدیریت هوش مصنوعی به شرکتها امکان میدهد میان مدلهای مختلف جابهجا شوند و برای هر وظیفه از ارزانترین گزینه ممکن استفاده کنند. این ابزارها میتوانند همزمان از مدلهای متنباز، مدلهای اختصاصی توسعهیافته در داخل شرکتها و مدلهای تجاری استفاده کنند.
در این ساختار، عاملهای هوش مصنوعی (AI Agents) برای وظایف سادهتر از مدلهای ارزانقیمت، از جمله مدلهای چینی شرکتهایی مانند دیپسیک و علیبابا، استفاده میکنند و تنها در مراحل پیچیدهتر به سراغ نسخههای پیشرفته مدلهای کلود (Claude) یا چتجیپیتی (ChatGPT) میروند.
به گفته مدیران برخی شرکتها، این روش میتواند هزینه برخی فعالیتهای مبتنی بر هوش مصنوعی را تا ۹۵ درصد کاهش دهد.
دن رابینسون (Dan Robinson)، بنیانگذار استارتآپ Detail که در حوزه شناسایی باگهای نرمافزاری فعالیت میکند، میگوید: «وقتی متوجه میشویم مهندسان از یک راهکار رضایت دارند، تلاش میکنیم آن را از نظر هزینه نیز بهینه کنیم. اکنون مدلهای متنباز به وفور در دسترس هستند.»
او میگوید شرکتش حدود ۹۰ درصد بار پردازشی خود را از مدلهای کلود (Claude) و جمینای (Gemini) به مدلهای سفارشی و خانواده مدلهای GLM که در چین توسعه یافتهاند منتقل کرده است.
کاهش هزینهها؛ دغدغه جدید بازار
به نظر میرسد مهاجرت شرکتها به مدلهای ارزانتر، در کاهش شاخصهای مرتبط با هزینهکرد هوش مصنوعی نیز اثرگذار بوده است. شرکت سیتادل سکیوریتیز (Citadel Securities) در گزارشی اعلام کرد که حتی پیشرفتهترین فناوریها نیز در نهایت باید با واقعیتهایی مانند هزینه، ظرفیت پردازشی و بازده اقتصادی مواجه شوند.
در همین حال، والاستریت ژورنال پیشتر گزارش داده بود که OpenAI در حال بررسی کاهش قابل توجه قیمت خدمات خود است. این شرکت انتظار دارد آنتروپیک نیز به سمت کاهش قیمتها حرکت کند.
سم آلتمن، مدیرعامل اوپن ای آی، اخیراً در یکی از رویدادهای این شرکت گفته است: «هزینهها ناگهان به یک مسئله بسیار بزرگ تبدیل شدهاند.»
این رقابت قیمتی میتواند زیانهای اوپن ای آی و انتروپیک را افزایش دهد. هر دو شرکت هماکنون سالانه میلیاردها دلار برای توسعه و اجرای مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی هزینه میکنند و در عین حال اسناد محرمانه لازم برای عرضه احتمالی سهام خود در بورس را نیز آماده کردهاند.
آیا هوش مصنوعی به یک کالای عمومی تبدیل میشود؟
فشار برای کاهش قیمتها بار دیگر بحث قدیمی صنعت هوش مصنوعی را زنده کرده است؛ اینکه آیا مدلهای ارزانتر و متنباز در نهایت بازار را به سمت کالایی شدن (Commoditization) پیش میبرند یا شرکتهای پیشرو با سرعت نوآوری خود همچنان فاصله معناداری با رقبا حفظ خواهند کرد.
ویشال میسرا (Vishal Misra)، معاون دانشکده مهندسی دانشگاه کلمبیا در حوزه رایانش و هوش مصنوعی، میگوید: «برای بسیاری از کاربردها به مدلی نیاز ندارید که بتواند درباره گرانش کوانتومی استدلال کند. مدلهای متنباز امروز بسیار توانمند هستند و امکان دریافت حقالزحمههای بسیار بالا برای هوش مصنوعی به مرور کاهش مییابد.»
رشد سریع مدلهای چینی
همزمان با افزایش محبوبیت مدلهای متنباز، مدلهای چینی نیز سهم بیشتری از بازار به دست آوردهاند.
استارتآپ Vercel اعلام کرده است سهم دیپسیک (DeepSeek) از استفاده کاربران این پلتفرم از یک درصد در ماه آوریل به ۱۷ درصد در ماه مه رسیده است.
در پلتفرم OpenRouter نیز دیپسیک از اواسط ماه مه به پرکاربردترین شرکت هوش مصنوعی تبدیل شده است. این شرکت همچنین اعلام کرده که در فاصله پاییز ۲۰۲۵ تا بهار ۲۰۲۶، رشد استفاده از مدلهای متنباز در میان مشتریان بزرگ چهار برابر سریعتر از مدلهای اختصاصی بوده است.
به گفته OpenRouter، بیش از ۵۰۰ سازمان نیز از مدلهای تجاری به مدلهای متنباز مهاجرت کردهاند.
جنگ قیمت از نگاه هزینه هر توکن
بهینهسازی هزینههای هوش مصنوعی محاسبات پیچیدهای دارد. مدلهای متنباز معمولاً هزینه بسیار کمتری به ازای هر توکن دریافت میکنند.
برای مثال، مدل جدید Fable 5 شرکت آنتروپیک بیش از ۵۰ برابر گرانتر از مدل V4 Pro شرکت دیپ سیک است.
با این حال پژوهشگران معتقدند مدلهای پیشرفته شرکتهایی مانند OpenAI، Anthropic و گوگل همچنان حدود چهار تا شش ماه از مدلهای متنباز جلوتر هستند. در نتیجه ممکن است یک وظیفه پیچیده را با تعداد توکن کمتری انجام دهند و هزینه نهایی اجرای آن کمتر از چیزی باشد که در نگاه اول به نظر میرسد.
سخنگوی آنتروپیک در این باره میگوید: «شرکتها بهطور فزایندهای به جای هزینه هر توکن، هزینه انجام کامل یک وظیفه را مبنای ارزیابی قرار میدهند.»
صرفهجویی میلیون دلاری با دیپسیک
فلو کریولو (Flo Crivello)، بنیانگذار استارتآپ Lindy، میگوید این شرکت طی دو ماه گذشته استفاده از مدل V4 دیپسیک را بررسی کرده است.
Lindy از هوش مصنوعی برای مدیریت صندوقهای ایمیل، تنظیم تقویم، نگارش نامهها و تبدیل گفتار جلسات به متن استفاده میکند.
به گفته کریولو، آزمایشهای داخلی نشان داده است که DeepSeek در بسیاری از این وظایف عملکردی مشابه مدل Sonnet شرکت Anthropic دارد اما هزینه آن حدود ۱۰ برابر کمتر است.
او میگوید مهاجرت بخشی از بار کاری شرکت به مدلهای ارزانتر، میلیونها دلار صرفهجویی برای Lindy به همراه داشته است.
آینده؛ ترکیب مدلها به جای وابستگی به یک مدل
بسیاری از شرکتها اکنون در حال توسعه مدلهای اختصاصی مبتنی بر مدلهای متنباز هستند. مدیران این شرکتها میگویند زمانی که مدلها با دادههای اختصاصی سازمان آموزش میبینند، در برخی وظایف حتی میتوانند عملکردی بهتر از مدلهای مرزی (Frontier Models) داشته باشند.
در همین حال، ابزارهایی در حال توسعه هستند که بسته به هزینه و نوع وظیفه، میان چندین مدل مختلف جابهجا میشوند.
اندرو مور (Andrew Moore)، مدیر سابق بخش هوش مصنوعی گوگل کلاد و بنیانگذار Lovelace AI، میگوید: «عاملهای هوش مصنوعی ما بسیار صرفهجو شدهاند. آنها تا جای ممکن از ارزانترین مدلها استفاده میکنند و فقط زمانی که با مسئله دشواری روبهرو شوند به سراغ مدلهای گرانتر میروند.»
ماتان گرینبرگ (Matan Grinberg)، مدیرعامل Factory، نیز معتقد است رقابت قیمتی تازه به نفع بازار خواهد بود. او میگوید طی هفتههای اخیر مدیران ارشد صنایع مختلف از بانکداری تا مخابرات به دنبال راههایی برای کاهش هزینههای هوش مصنوعی با شرکت او تماس گرفتهاند.
به گفته گرینبرگ: «این جنگ قیمت به نفع بازار تمام خواهد شد و ما میخواهیم بخشی از این تحول باشیم.»
منبع
