رقابت برای واسطه شدن میان کاربر و اینترنت

به گزارش پیوست به نقل از وال‌استریت ژورنال، متا دو هفته پیش عامل هوش مصنوعی شخصی خود با نام میوز (Muse) را عرضه کرد. این محصول از ۸ سپتامبر تاکنون بیش از ۲.۵ میلیون بار دانلود شده و از روز جمعه در رتبه نخست اپ‌استور اپل در آمریکا قرار گرفته است. استقبال از این محصول حتی روی ارزش سهام متا نیز اثر گذاشت و سهام این شرکت دوشنبه ۱۱ درصد رشد کرد.

طبق برآورد تحلیل‌گران تروئیست سکیوریتیز (Truist Securities) میوز در صورت حفظ روند فعلی می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ حدود ۲۸.۵ میلیارد دلار درآمد جدید برای متا ایجاد کند. اما اهمیت این محصول فقط به درآمد مستقیم آن محدود نمی‌شود. عامل‌های هوش مصنوعی در حال حرکت به سمتی هستند که بخشی از فعالیت‌هایی را که کاربر امروز شخصاً در اینترنت انجام می‌دهد، بر عهده بگیرند.

میوز برای اینکه مفیدتر شود به اطلاعات بیشتری نیاز دارد؛ از ایمیل و پیام‌های متنی گرفته تا تقویم و حساب‌های کاربر. در مرحله بعد نیز باید بتواند با سرویس‌های دیگر ارتباط برقرار کند و به نمایندگی از کاربر کاری انجام دهد. همین ویژگی، عامل هوش مصنوعی را از یک چت‌بات که به سوال پاسخ می‌دهد به واسطه‌ای میان کاربر و بخش‌های مختلف اینترنت تبدیل می‌کند.

هرچه دسترسی بیشتر، عامل مفیدتر

رابطه میان میزان دسترسی و کارایی یکی از چالش‌های اصلی عامل‌های هوش مصنوعی است. اگر یک عامل فقط به پرسش‌های کاربر پاسخ دهد، به اطلاعات شخصی زیادی نیاز ندارد. اما اگر قرار باشد قرار ملاقات تنظیم کند، ایمیل بفرستد، خرید انجام دهد یا برنامه سفر بچیند، باید به بخش‌های مختلف زندگی دیجیتال کاربر دسترسی پیدا کند.

اینجاست که مزیت بالقوه متا همزمان به یکی از موانع آن تبدیل می‌شود. این شرکت از طریق فیس‌بوک و اینستاگرام شبکه توزیع بزرگی در اختیار دارد و پیش از ورود به بازار عامل‌های هوش مصنوعی نیز با بخش قابل‌توجهی از زندگی آنلاین کاربران ارتباط داشته است. اما سابقه متا در حوزه داده‌های کاربران باعث شده اعتماد به این شرکت به یکی از مسائل پیش روی میوز تبدیل شود.

طبق نظرسنجی اوپنهایمر اند کو (Oppenheimer & Co) از مصرف‌کنندگان آمریکایی، تنها ۸ درصد پاسخ‌دهندگان گفته‌اند حاضرند رمزهای عبور خود را در اختیار متا قرار دهند. این رقم برای گوگل ۳۰ درصد است.

البته تعداد دانلودهای میوز نشان می‌دهد نگرانی درباره حریم خصوصی دست‌کم در مرحله نصب مانع استقبال کاربران نشده است؛ اما هنوز مشخص نیست چه تعداد از بیش از ۲.۵ میلیون نفری که برنامه را دانلود کرده‌اند، دسترسی گسترده به ایمیل، پیام‌ها، تقویم و حساب‌های دیگر خود را نیز در اختیار آن قرار داده‌اند.

مسئله فقط دسترسی متا به داده‌ها نیست. هرچه یک عامل اختیار بیشتری برای انجام کار به نمایندگی از کاربر پیدا کند، پیامد اشتباه آن نیز بیشتر می‌شود. یک پاسخ اشتباه چت‌بات ممکن است کاربر را گمراه کند، اما اشتباه عاملی که امکان ارسال ایمیل، خرید یا استفاده از اطلاعات پرداخت را دارد می‌تواند مستقیماً به یک اقدام اشتباه منجر شود.

متا می‌گوید هر عامل میوز روی یک کامپیوتر اختصاصی و امن اجرا می‌شود. الکساندر وانگ، مدیر هوش مصنوعی متا، نیز پیش از عرضه این محصول گفته بود نگرانی اصلی شرکت نه «سرکش شدن» هوش مصنوعی بلکه احتمال افشای ناخواسته اطلاعات شخصی یا حذف ایمیل‌های مهم کاربران است.

آمازون راه میوز را بست

اما حتی اگر کاربران حاضر باشند دسترسی لازم را به عامل هوش مصنوعی بدهند، این به معنای دسترسی آزاد عامل به تمام اینترنت نیست.

آمازون چند روز پس از عرضه میوز دسترسی این عامل به فروشگاه خود و امکان خرید کالا به نمایندگی از کاربران را مسدود کرد. آمازون اعلام کرده بود پیش از این در جریان ورود میوز به فروشگاه خود قرار نگرفته و اجازه چنین فعالیتی را نیز نداده است.

این اتفاق یک مسئله مهم‌تر را پیش روی بازار عامل‌های هوش مصنوعی قرار می‌دهد: مالک رابطه با مشتری چه کسی است؟

در مدل فعلی تجارت الکترونیکی، کاربر وارد یک بازارگاه می‌شود، محصولات را جست‌وجو می‌کند، پیشنهادها و تبلیغات را می‌بیند و در نهایت خرید می‌کند. پلتفرم نیز علاوه بر درآمد حاصل از فروش یا کمیسیون، اطلاعات مربوط به رفتار کاربر را در اختیار دارد و می‌تواند از توجه او درآمد تبلیغاتی ایجاد کند.

اما عامل هوش مصنوعی می‌تواند این مسیر را کوتاه کند. کاربر به جای ورود به چند فروشگاه و مقایسه محصولات می‌تواند از عامل خود بخواهد کالایی با مشخصات و قیمت مشخص پیدا کند و سفارش دهد. در چنین مدلی ممکن است عامل محصولات را بررسی کند و کاربر دیگر بخش بزرگی از صفحات فروشگاه، پیشنهادهای جانبی و تبلیغات آن را نبیند.

این تغییر برای پلتفرم‌هایی که تبلیغات بخش مهمی از مدل درآمدی آنهاست، فقط یک تغییر فنی نیست.

جاش بک، تحلیلگر فناوری ریموند جیمز (Raymond James)، معتقد است تقریباً تمام بازارگاه‌های بزرگ اینترنتی یا کسب‌وکار تبلیغاتی بزرگی دارند یا در حال ساخت آن هستند و به همین دلیل دسترسی عامل‌های هوش مصنوعی به این پلتفرم‌ها می‌تواند به یکی از گلوگاه‌های اصلی این بازار تبدیل شود.

از این منظر، تصمیم آمازون را می‌توان نشانه‌ای از مسئله‌ای بزرگ‌تر دانست که سایر پلتفرم‌ها نیز با آن روبه‌رو خواهند شد: حضور عامل هوش مصنوعی باید برای پلتفرم ارزش اقتصادی ایجاد کند. اگر عامل مشتری بیشتری بیاورد، همکاری با آن می‌تواند منطقی باشد؛ اما اگر تنها میان کاربر و پلتفرم قرار گیرد و بخشی از داده، توجه کاربر یا درآمد تبلیغاتی را از پلتفرم دور کند، انگیزه همکاری کاهش پیدا می‌کند.

متا تاکنون اعلام کرده با مجموعه‌هایی از جمله شاپیفای (Shopify)، اینستاکارت (Instacart) و دیکز اسپورتینگ گودز (Dick’s Sporting Goods) برای فعالیت میوز همکاری کرده است. در نتیجه بخشی از رقابت آینده عامل‌ها ممکن است نه فقط بر سر تعداد کاربران، بلکه بر سر تعداد سرویس‌هایی باشد که حاضرند اجازه دسترسی و انجام تراکنش را به آنها بدهند.

عامل هوش مصنوعی به جای رابط کاربری

این تغییر محدود به خرید آنلاین نیست. اگر عامل‌ها بتوانند سفر رزرو کنند، خدمات مالی را مقایسه کنند، بیمه بخرند یا سرمایه‌گذاری کاربر را مدیریت کنند، بخشی از رابطه مستقیم میان شرکت‌ها و مشتریان نیز تغییر خواهد کرد.

واکنش بازار سرمایه آمریکا به استقبال اولیه از میوز نشانه‌ای از همین نگرانی است. سهام شرکت‌های مدیریت ثروت، کارگزاری‌ها و برخی بانک‌های بزرگ پس از عرضه میوز تحت فشار قرار گرفت و سهام چارلز شواب (Charles Schwab) بیش از ۶ درصد کاهش یافت. بوکینگ هولدینگز (Booking Holdings) در حوزه سفر و شرکت بیمه آل‌استیت (Allstate) نیز با افت ارزش سهام مواجه شدند.

هنوز مشخص نیست عامل‌های هوش مصنوعی تا چه اندازه می‌توانند این صنایع را تغییر دهند، اما نگرانی بازار بر یک فرض استوار است: اگر عامل به نقطه شروع تصمیم‌گیری کاربر تبدیل شود، ممکن است شرکت ارائه‌دهنده خدمت دیگر نخستین جایی نباشد که کاربر برای انتخاب محصول به آن مراجعه می‌کند.

در چنین شرایطی رابط کاربری نیز اهمیت متفاوتی پیدا می‌کند. امروز شرکت‌ها برای آنکه کاربر وارد اپلیکیشن یا وب‌سایتشان شود، زمان بیشتری در آن بماند و محصولات بیشتری ببیند رقابت می‌کنند. در اینترنت مبتنی بر عامل، ممکن است بخش مهمی از این تعامل اصلاً از مقابل چشم کاربر عبور نکند و نرم‌افزار به نمایندگی از او با نرم‌افزار دیگری مذاکره و معامله کند.

رقابت بعدی بر سر عامل شخصی است

موفقیت اولیه میوز به این معنا نیست که متا این بازار را در اختیار خواهد گرفت. تحلیلگران انتظار دارند گوگل و اوپن‌ای‌آی (OpenAI) نیز محصولات مشابهی عرضه کنند و اپل نیز در مقطعی وارد این رقابت شود.

متا در حال حاضر دو مزیت دارد: زودتر وارد بازار شده و شبکه توزیع بزرگی در اختیار دارد. فیسبوک و اینستاگرام می‌توانند مسیر دسترسی میلیون‌ها کاربر به محصولات هوش مصنوعی این شرکت را کوتاه کنند.

اما گوگل نیز از مزیت متفاوتی برخوردار است. ایمیل، تقویم، جست‌وجو، مرورگر، سیستم‌عامل موبایل و مجموعه‌ای از خدمات دیگر این شرکت بخش مهمی از فعالیت روزانه کاربران را پوشش می‌دهد؛ همان داده‌ها و خدماتی که یک عامل شخصی برای انجام کارهای روزمره به آنها نیاز دارد.

اوپن‌ای‌آی نیز یکی دیگر از بازیگران این رقابت است و تحلیلگران انتظار دارند عامل هوش مصنوعی مصرف‌کننده خود را وارد بازار کند. در کنار آنها، اپل به دلیل کنترل سیستم‌عامل و دستگاه می‌تواند در صورت ورود جدی به این بازار جایگاه متفاوتی داشته باشد.

به همین دلیل رقابت بر سر عامل‌های هوش مصنوعی الزاماً ادامه همان رقابت بر سر بهترین مدل زبانی نیست. کیفیت مدل همچنان اهمیت دارد، اما دسترسی به داده‌های کاربر، اعتماد، امنیت، توان پردازشی، شبکه توزیع و مهم‌تر از همه امکان ارتباط با سرویس‌های دیگر نیز تعیین می‌کند کدام عامل می‌تواند جایگاه پررنگ‌تری در زندگی دیجیتال کاربران پیدا کند.

میوز اولین نشانه‌های این رقابت را آشکار کرده است. از یک طرف میلیون‌ها کاربر حاضر شده‌اند یک عامل هوش مصنوعی جدید را امتحان کنند و از طرف دیگر آمازون نشان داده است پلتفرم‌ها الزاماً حاضر نیستند بدون قاعده، درهای خود را به روی این عامل‌ها باز بگذارند.

اگر عامل‌های هوش مصنوعی از مرحله پاسخ دادن عبور کنند و واقعاً به نمایندگی از کاربران وارد اینترنت شوند، رقابت بعدی فقط بر سر این نخواهد بود که چه کسی بهترین پاسخ را می‌دهد؛ مسئله این است که چه کسی در نهایت به واسطه اصلی میان کاربر و اینترنت تبدیل می‌شود.