لندتکها در سالهای اخیر بیشتر با تامین اعتبار خرید کالاهای مصرفی شناخته میشدند، حالا طلا هم به یکی از محلهای مصرف اعتبار آنها تبدیل شده است. ازکیوام از سال گذشته همکاری خود با پلتفرمهای طلا را توسعه داده و اکنون با حدود ۶ پلتفرم این حوزه همکاری میکند. برای بررسی ورود لندتکها به بازار طلا، مدل اعتباردهی و ریسکهای این مسیر با معاون کسبوکار ازکیوام گفتوگو کردیم و از او در مورد سازوکار توثیق و مسئولیت آنها در قبال دارایی کاربران پرسیدیم.
ازکیوام از سال گذشته همکاری با پلتفرمهای طلا را به شکل جدی آغاز کرده است. آیا هدایت اعتبار به سمت خرید طلا، لندتکها را از هدف اولیهشان یعنی تامین اعتبار خرد و افزایش قدرت خرید برای مصرف دور نمیکند؟
من با فرض مطرحشده مخالفم. ماموریت لندتکها صرفا تامین مالی برای خرید کالای مصرفی نیست. لندتکها قرار است دسترسی مردم به اعتبار و قدرت خرید آنها را افزایش دهند و یکی از ارزشهای پیشنهادی اصلی این صنعت نیز ارتقای فراگیری مالی، بهویژه فراگیری مالی غیربانکی است.
ما در ازکیوام یک پلتفرم اعتباری هستیم و تلاش میکنیم دسترسی مردم به اعتبار را افزایش دهیم. این اعتبار در مقاطع مختلف میتواند صرف خرید موبایل، لوازم خانگی یا سایر کالاهای مصرفی شود و در شرایطی نیز، متناسب با انتظاری که مردم از آینده دارند، برای خرید یک دارایی و سرمایهگذاری مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین ماموریت اصلی ما همچنان افزایش قدرت خرید و تامین اعتبار است، هرچند نحوه استفاده از این اعتبار میتواند تغییر کند.
از سوی دیگر، با توجه به شرایط فعلی اقتصاد کشور، کسبوکارهای لندتک نیز ترجیح میدهند ریسک خود را کاهش دهند. به همین دلیل، حرکت به سمت تسهیلاتی که پشتوانه یک دارایی هستند و آن دارایی میتواند بخشی از ریسک اعتباردهنده را پوشش دهد، برای لندتکها نیز اهمیت پیدا کرده است
در حال حاضر ازکیوام با چند پلتفرم طلا همکاری میکند؟
در حال حاضر با حدود ۶ پلتفرم در حوزه طلا همکاری میکنیم. پیشبینی میکنیم در پاییز نیز دو یا سه پلتفرم دیگر به مجموعه پلتفرمهای همکار ازکیوام اضافه شوند. در حال حاضر مذاکرات و فرایند همکاری با این پلتفرمها در حال پیشرفت است.
چه سهمی از اعتباردهی ازکیوام به این حوزه اختصاص پیدا کرده است؟
ما یک لاین برای وامهای توثیقی داریم و تلاش میکنیم سهم این نوع تسهیلات را در GMV یا ارزش ناخالص معاملات ازکیوام افزایش دهیم. در حال حاضر حدود ۴۵ تا ۵۵ درصد وامهایی که پرداخت میکنیم، وامهای امن(safe) هستند و تلاش ما این است که سهم این نوع وامها را بیشتر کنیم.
از خرداد سال گذشته تاکنون، با توجه به اتفاقاتی مانند اعتراضات دیماه و پس از آن جنگ رمضان، تقاضا برای دریافت اعتبار و خرید طلا در ازکیوام چه تغییری کرده است؟
سرمایهگذاری در طلا و سایر فلزات گرانبها مانند نقره و مس، بهشدت تحت تاثیر اتفاقات بازار است. جنگ، نوسانات نرخ ارز و تحولات ژئوپلیتیکی از جمله عواملی هستند که میتوانند بر قیمت این داراییها و در نتیجه تقاضای مردم اثر بگذارند. در ایران نیز زمانی که قیمت طلا افزایش پیدا میکند، با توجه به انتظارات مردم از ارزش دارایی و ثروت خود در آینده، تمایل به خرید بیشتر میشود و در نتیجه تقاضا برای دریافت اعتبار با هدف خرید طلا نیز افزایش پیدا میکند.
البته در دوره جنگ ممکن است فعالیت ما بهطور کلی کاهش پیدا کند، اما زمانی که قیمت طلا در یک روند افزایشی قرار میگیرد ، تقاضا برای اعتبار خرید طلا افزایش پیدا میکند. در مقابل، زمانی که بازار در محدوده ثابتی نوسان میکند یا قیمتها کاهشی است، تقاضا برای وامهایی که با هدف خرید طلا دریافت میشوند نیز کاهش پیدا میکند.
وقتی کاربر طلا را به شکل اقساطی خریداری میکند، ازکیوام چطور از وجود طلا و امکان تحویل آن مطمئن میشود؟ با توجه به مشکلاتی که در برخی پلتفرمها برای تحویل طلا ایجاد شده، معیار شما برای انتخاب پلتفرمهای همکار چیست؟
برای انتخاب شریک تجاری، طی دو سال گذشته به بلوغ خوبی رسیدهایم و از نظر حاکمیت شرکتی نیز مجموعهای از قوانین و مقررات داخلی برای انتخاب پارتنرها تصویب کردهایم. یکی از مسائل مهم در همکاری با پلتفرمهای طلا این است که مطمئن شویم طلایی که فروخته میشود واقعاً وجود دارد. تلاش میکنیم این موضوع را از طریق فرایندهای داخلی و همچنین سازوکارهای بیرونی مدیریت کنیم. هنگام انتخاب یک پلتفرم، اعتبار آن کسبوکار در بازار را بررسی و استعلام میکنیم. فرایندهای حسابرسی نیز برای صحتسنجی داریم و هنگام انعقاد قرارداد با پلتفرمهای طلا تضامین مختلفی دریافت میکنیم. در کنار این موارد، از راهکارهایی مانند گواهی سپرده طلا در خزانههای مورد تایید دستورالعملها، از جمله خزانه بانک کارگشایی، استفاده میکنیم تا از وجود طلا مطمئن شویم. هدف این است که وقتی کاربر اقساط خود را تسویه میکند و زمان آزادسازی وثیقه میرسد، برای دریافت دارایی خود با مشکل مواجه نشود. البته تمام این سازوکارها برای کنترل پلتفرمها چیزی از مسئولیت ما کم نمیکند و ما در قبال کاربرانمان همچنان مسئولیم.
سقف اعتباری که برای خرید طلا در اختیار کاربران قرار میدهید چقدر است و بازپرداخت آن معمولا در چه بازهای انجام میشود؟
سقف وام خرد در کشور ۵۰۰ میلیون تومان است. ما در حال حاضر برای هر کاربر در بازه ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان تأمین مالی انجام میدهیم. در بازپرداخت نیز بیشترین تقاضای کاربران مربوط به دورههای ۱۲ تا ۱۸ ماهه است.
فرض کنیم کاربری ۲۰۰ یا ۳۰۰ میلیون تومان اعتبار گرفته و با آن طلا خریده است. بعد از ۱۰ ماه هم بخشی از اقساطش را پرداخت کرده. آیا در این مدت میتواند متناسب با اقساط پرداختشده بخشی از طلای خود را تحویل بگیرد یا باید تا پایان دوره بازپرداخت صبر کند؟
اینجا باید چند مفهوم را از یکدیگر تفکیک کنیم. مالکیت، وثیقه و اعتبار. زمانی که کاربر از یک پلتفرم لندتک اعتبار دریافت و با آن طلا خریداری میکند، مالکیت صددرصد آن طلا متعلق به کاربر است. اما همان طلا در ازای تعهد اعتباری کاربر بهعنوان وثیقه نزد پلتفرم باقی میماند. بنابراین تا زمانی که بدهی و تعهد اعتباری کاربر بهطور کامل خاتمه پیدا نکرده، امکان آزادسازی وثیقه وجود ندارد. در برخی پلتفرمهای طلا امکان معامله روی این دارایی وجود دارد و کاربر میتواند خریدوفروش انجام دهد، اما وثیقه همچنان تا پایان دوره باقی میماند.
در برخی مدلهای وثیقهگذاری ممکن است متناسب با کاهش بدهی، بخشی از وثیقه نیز آزاد شود، اما در مدل وامهای خرید طلا، وثیقه تا پایان دوره و تسویه تعهد نزد پلتفرم باقی میماند. این موضوع شبیه خرید خودرو از شرکتهای لیزینگ است. مالکیت خودرو متعلق به خریدار است، اما تا زمانی که اقساط بهطور کامل پرداخت نشده، خودرو در رهن شرکت لیزینگ باقی میماند.
تفاوت طلا با کالایی مثل خودرو این است که در خرید لیزینگی، خودرو در اختیار کاربر قرار دارد و از آن استفاده میکند، حتی اگر در رهن شرکت باشد. اما در خرید اقساطی طلا، دارایی تا پایان اقساط نزد پلتفرم باقی میماند. با توجه به خلاهای نظارتی بازار آنلاین طلا، آیا این موضوع برای کاربر ریسک ایجاد نمیکند؟ مثلاً اگر پلتفرم فعالیتش را متوقف کند، ازکیوام این ریسک را میپذیرد و مسئولیت دارایی کاربر را برعهده میگیرد؟
ما هنگام انعقاد قرارداد با پلتفرمهایی که با آنها همکاری میکنیم، تضامین لازم را دریافت میکنیم. این پلتفرمها نیز از شرکای تجاری دارای اعتبار در بازار هستند و فعالیت آنها از مسیرهای مختلف تحت نظارت قرار دارد. کیف پول آنها بهصورت روزانه رصد میشود و میزان طلایی که در سامانههای نظارتی ثبت میکنند نیز مورد بررسی قرار میگیرد. پلیس امنیت اقتصادی هم بر فعالیت آنها نظارت دارد.علاوه بر این نظارتها، خود ما نیز حسابرسیهای دورهای داریم که بهصورت ماهانه انجام میشود و وضعیت پلتفرمهای همکار را بررسی میکنیم. با این حال اگر اتفاقی رخ دهد همانطور که پیشتر تاکید کردم، ما موضوع را خارج از مسئولیت خود نمیدانیم و تلاش میکنیم به کاربرانمان کمک کنیم تا به دارایی خود دسترسی پیدا کنند.
ازکیوام در معرفی خدمات خود از سبد کامل محصولات صحبت میکند. معیار شما برای کامل بودن این سبد چیست؟
تمرکز اصلی ما در حال حاضر روی حوزه لندتک است و تلاش کردهایم در این حوزه مجموعه متنوعی از محصولات اعتباری ارائه کنیم. برای مثال در حوزه طلا، هم وام خرید طلا را داریم که طلای خریداریشده بهعنوان وثیقه باقی میماند و هم مدلی را ارائه میکنیم که کاربر از قبل دارایی دیجیتال نزد یک پلتفرم دارد، آن را توثیق میکند و در مقابل از ما اعتبار میگیرد.
از طرف دیگر تلاش کردهایم تنوع تأمینکنندگان مالی را افزایش دهیم تا کاربران بتوانند متناسب با شرایط خود از میان طرحهای مختلف انتخاب کنند. در حال حاضر تقریبا با ۹ تأمینکننده مالی همکاری میکنیم و دامنه اعتبار ما از ۳۰ میلیون تا ۴۰۰ میلیون تومان است. دوره بازپرداخت نیز از ۶ ماه شروع میشود و در برخی طرحهای خاص تا ۳۰ ماه ادامه دارد.
در محل مصرف اعتبار نیز تنوع ایجاد کردهایم. در حوزه فلزات، امکان استفاده از اعتبار برای خرید طلا، نقره و مس وجود دارد و کاربران میتوانند متناسب با شرایط خود گزینه مناسب را انتخاب کنند. مجموع این تنوع در تأمینکننده مالی، مبلغ و دوره بازپرداخت و محل مصرف اعتبار، چیزی است که ما از آن بهعنوان سبد کامل محصولات یاد میکنیم. در کنار این موارد، در راستای توسعه وامهای کمریسکتر، همکاری با پلتفرمهایی را که خدمات ذیحسابی ارائه میکنند نیز آغاز کردهایم. از جمله مجموعههایی که با تأمین اجتماعی یا آموزشوپرورش همکاری دارند. هدف این است که برای این گروه از کاربران نیز دسترسی به اعتبار فراهم شود و قدرت خرید آنها افزایش پیدا کند.
مدتی است نئوبانکها جدیتر وارد حوزه اعتباردهی با پشتوانه طلا شدهاند. برای مثال بلوبانک در مدلی با وثیقه طلا تا یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان وام میدهد. مدلی که تقریباً عکس مسیری است که لندتکها در خرید اعتباری طلا دنبال میکنند. با توجه به اینکه نئوبانکها به منابع ارزانتری نسبت به لندتکها دسترسی دارند، ورود جدیتر آنها به این بازار را چطور پیشبینی میکنید و لندتکها با چه مزیتی میتوانند رقابت کنند؟
مدلی که بلوبانک ارائه میکند به این شکل است که کاربر باید از قبل طلا داشته باشد و آن دارایی را وثیقه کند تا بتواند اعتبار ریالی دریافت کند. در مدل ما کاربر لازم نیست از قبل دارایی داشته باشد. ما قدرت خرید را در اختیار کاربر قرار میدهیم، کاربر با این اعتبار دارایی میخرد و همان دارایی بهعنوان وثیقه قرار میگیرد و سپس اقساط آن را پرداخت میکند. بنابراین در یک مدل، کاربر ابتدا دارایی دارد و با وثیقهگذاری آن نقدینگی دریافت میکند و در مدل دیگر، اعتبار زمینه خرید و ایجاد همان دارایی را فراهم میکند.
اگر قرار بود بانکها و نئوبانکها صرفاً به دلیل دسترسی به منابع ارزانتر جای فینتکها را بگیرند، صنعت فینتک طی حدود ۱۲ سال گذشته اساسا نباید امکان رشد پیدا میکرد. مزیت ما فقط دسترسی به منابع نیست. ما اصولا تجربه بهتری برای مشتری ایجاد میکنیم، اعتبارسنجی و مدیریت ریسک را بهبود داده و اعتبار را دقیقا در نقطه خرید تخصیص میدهیم.
به همین دلیل فعالیت لندتکها را لزوماً در رقابت با بانکها و نئوبانکها نمیبینم. آنها منابع مالی در اختیار دارند و ما روی تجربه کاربری، مدیریت ریسک و تخصیص اعتبار در نقطه خرید تمرکز میکنیم. این دو میتوانند مکمل یکدیگر باشند. ما همین حالا نیز با بلوبانک همکاری میکنیم و بلوبانک طی پنج سال گذشته یکی از بهترین شرکای تجاری ما بوده و همکاری بسیار خوبی با آنها داریم.
برآورد شما از آینده بازار اعتبار خرد در لندتکها، در شرایط «نه جنگ و نه صلح» یا در صورت وقوع دوباره جنگ چیست؟ در چنین شرایطی تقاضا برای خرید اعتباری طلا و سایر کالاهای سرمایهای چه تغییری خواهد کرد؟
در کالاهای مصرفی، بهویژه کالاهای دیجیتال، تقاضا برای اعتبار تا حد زیادی به نوسانات نرخ ارز وابسته است. هرچه روند افزایش نرخ ارز روند سریعتر باشد، مردم خرید خود را جلو میاندازند، چون انتظار دارند اگر امروز خرید نکنند، در آینده همان کالا را با قیمت بالاتری تهیه کنند. در نتیجه، تقاضا برای دریافت اعتبار نیز افزایش پیدا میکند.
در مورد کالاهای سرمایهای مانند طلا و سایر فلزات گرانبها نیز شرایط سیاسی و اقتصادی و انتظارات مردم از آینده تعیینکننده است. اگر قیمت طلا در مسیر افزایشی قرار بگیرد، تقاضا برای دریافت اعتبار با هدف خرید طلا نیز افزایش پیدا میکند. در مقابل، اگر قیمت طلا ثابت بماند یا کاهش یابد، تقاضا برای این نوع اعتبار کاهش پیدا خواهد کرد. در مقابل مفهومی تحت عنوان انتظارات تورمی یا انتظار افراد از ارزش ثروت خود در آینده وجود دارد. در چنین بازاری، رقابت میان پلتفرمهای اعتباری نیز بیشتر خواهد شد و پلتفرمی موفقتر است که بتواند میان تأمینکنندگان مالی، پذیرندگان و کاربران خود یک هماهنگی مناسب ایجاد و تنوع محصولاتش را افزایش دهد. مزیت رقابتی یک پلتفرم اعتباری نیز همینجا شکل میگیرد. اینکه بتواند منابع مالی را به شکل مناسبی به محل مصرف و نیاز کاربران متصل کند. بنابراین ورود به حوزههایی مانند طلا را دور شدن از مأموریت لندتک نمیدانیم. ما یک پلتفرم اعتباری هستیم و ماموریت ما افزایش قدرت خرید و توان مالی مردم است. در رقابت یا همکاری با بانکها و نئوبانکها نیز پلتفرمی موفقتر خواهد بود که بتواند این ارتباط میان منابع مالی، محل مصرف و کاربران را بهتر مدیریت کند.
منبع
