اختلال گسترده در شبکه بانکی، حالا به محل اختلاف تازهای در مناقشه بر سر بازگشایی اینترنت بینالملل تبدیل شده است.
به گزارش پیوست، اختلالی که از ۲۳ خرداد با از دسترس خارج شدن بخشی از خدمات بانکهای ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات آغاز شد و با وجود بازگشت تدریجی سرویسهای کارتی، هنوز به طور کامل برطرف نشده است، حالا به محل اختلاف تازهای میان موافقان و مخالفان بازگشایی اینترنت تبدیل شده است. در حالی که برخی منتقدان، بازگشایی اینترنت بینالملل را عامل این اختلال میدانند، وزارت ارتباطات و مدیران فنی شبکه این ادعا را رد کرده و تأکید میکنند تاکنون هیچ گزارش رسمی یا شواهد فنی چنین ارتباطی را تأیید نکرده است.
از خدا بترسید
یکی از شاخصترین چهرههایی که مقصر اصلی اختلال در شبکه بانکی را اتصال دوباره اینترنت دانست امیرحسین سیاح، معاون اقتصادی و تنظیم مقررات مرکز ملی فضای مجازی، بود. او در شبکه ایکس وزارت ارتباطات را هدف قرار داد. او نوشت متخصصان امنیت سایبری یک ماه پیش هشدار داده بودند کشور زیر حملات شدید قرار دارد و نباید اینترنت بینالملل باز شود. به گفته سیاح، امکان تأمین نیاز عمومی به اینترنت از روشهای کمخطرتر نیز وجود داشت و اکنون که مردم با اختلال در خدمات بانکی مواجه شدهاند، وزیر ارتباطات باید پاسخگوی این تصمیم باشد. البته پیش از این نیز رجا نیوز در گزارشی همین ادعا را مطرح کرده بود.
اظهارات سیاح با واکنش تند محمدحافظ حکمی، معاون فناوری، نوآوری و امور بینالملل وزارت ارتباطات، روبهرو شد. حکمی در پاسخ به کسانی که اختلالهای بانکی را به بازگشایی اینترنت نسبت میدهند، نوشت: «قبل از بیان برخی حرفها از خدا باید ترسید.» او از منتقدان خواست اگر گزارشی از نهاد مسئول وجود دارد که اینترنت را عامل این رخداد معرفی کرده، آن را منتشر کنند؛ در غیر این صورت، چنین ادعاهایی چیزی جز حدس و گمان نیست.
بهزاد اکبری، معاون وزیر ارتباطات و مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، نیز با ارائه توضیحاتی فنی به این ادعاها پاسخ داد. او نسبت دادن اختلالهای اخیر بانکی به بازگشایی اینترنت بینالملل را بدون ارائه شواهد فنی، نتیجهگیری غیرقابل اتکا و غیرکارشناسانه خواند و توضیح داد سامانههای Core Banking بانکهای درگیر و همچنین شرکت ارائهدهنده خدمات به آنها اساساً به اینترنت عمومی متصل نیستند و سایر سامانهها نیز از طریق دسترسی داخلی (Iran Access) فعالیت میکنند.
اکبری همچنین اعلام کرد به طور متوسط روزانه حدود ۳۵۰ هزار رخداد امنیتی با منشأ شبکه داخلی و حدود ۲۵۰ هزار رخداد با منشأ اینترنت بینالملل ثبت میشود. به گفته او، حتی در دوره محدودیت اینترنت نیز بیش از ۱۰ درصد کاربران همچنان به اینترنت بینالملل دسترسی داشتند؛ موضوعی که از نگاه او، فرضیه ارتباط مستقیم میان بازگشایی اینترنت و اختلالهای اخیر بانکی را تضعیف میکند.
محمدمحسن صدر، معاون وزیر ارتباطات و رئیس سازمان فناوری اطلاعات، نیز به این مناقشه واکنش نشان داد. صدر که علاوه بر ریاست سازمان فناوری اطلاعات، سابقه حضور در شبکه بانکی و آشنایی با زیرساختهای بانکی کشور را نیز در کارنامه دارد، در حساب کاربری خود در شبکه ایکس نوشت نباید به مردم «آدرس غلط» داد. او تأکید کرد ارتباط دادن اختلالهای اخیر به برقراری اینترنت، بدون استناد به دلایل مستند و گزارش دستگاه ناظر، «اشتباه بزرگی» است.
شبکهای مستقل از اینترنت عمومی
معماری شبکه بانکی ایران نیز تا حد زیادی با روایت مطرحشده از سوی وزارت ارتباطات همخوانی دارد. زیرساخت اصلی تبادل اطلاعات میان بانکها بر بستر شبکه اختصاصی بینبانکی NiBN (شبکه ملی بینبانکی) انجام میشود؛ شبکهای که توسط شرکت خدمات انفورماتیک توسعه یافته و سرویسهایی مانند شتاب، شاپرک، ساتنا و پایا بر روی آن فعالیت میکنند.
این شبکه از اینترنت عمومی مستقل است و ارتباط میان بانکها از طریق یک بستر اختصاصی برقرار میشود. به همین دلیل نیز در سالهای گذشته، حتی در مقاطعی که دسترسی کاربران به اینترنت بینالملل یا برخی سرویسهای عمومی با اختلال یا محدودیت مواجه بوده، خدمات اصلی شبکه بانکی به فعالیت خود ادامه داده است.
درگاههای پرداخت، سوئیچهای بانکی و بخش عمده زیرساخت پرداخت الکترونیکی نیز روی شبکه داخلی کشور فعالیت میکنند و برای انجام تراکنشهای بینبانکی به اینترنت عمومی وابسته نیستند. از سوی دیگر، سامانهها و وبسایتهای بانکی سالهاست بهصورت ایران اکسس ارائه میشوند و دسترسی مستقیم به بسیاری از آنها از خارج از کشور امکانپذیر نیست؛ موضوعی که همواره با انتقاد کاربران ایرانی خارج از کشور و مسافران روبهرو بوده است.
مجموع این ویژگیهای فنی نشان میدهد نسبت دادن اختلالهای اخیر یا حتی حمله احتمالی به زیرساختهای بانکی صرفاً به بازگشایی اینترنت بینالملل، نیازمند ارائه شواهد فنی و گزارشهای مستند است. به بیان دیگر، صرف اتصال دوباره اینترنت بینالملل، با توجه به معماری فعلی شبکه بانکی، بهتنهایی نمیتواند توضیحدهنده اختلالهای اخیر باشد.
به نظر میرسد مناقشه بر سر اینترنت، جای بحث درباره علت اصلی اختلال را گرفته است. در حالی که مخالفان بازگشایی اینترنت، این تصمیم را عامل افزایش ریسکهای سایبری میدانند، وزارت ارتباطات با استناد به معماری شبکه بانکی این ادعا را رد میکند. با این حال، هنوز مهمترین حلقه این پرونده مفقود است؛ هیچیک از نهادهای مسئول تاکنون گزارش فنی یا رسمی درباره منشأ دقیق اختلال، دامنه خسارت، نحوه نفوذ احتمالی و دلیل از دسترس خارج شدن همزمان خدمات چند بانک منتشر نکردهاند.
منبع
