تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد توسعه هوش مصنوعی نه از یک مسیر واحد، که طبق مزیتها و ظرفیتهای هر کشور شکل میگیرد. کارشناسان معتقدند ایران قبل از هرچیز باید جایگاه خود در زنجیره ارزش هوش مصنوعی را مشخص کند و در این مسیر، حکمران و سیاستگذار نقش تسهیلگر دارند و نه مانعی که توسعه را در پیچوخم بروکراسی متوقف کند.
به گزارش پیوست، داوود ادیب، رئیس کانون هماهنگی فاوا در نشست «نقش بنگاهها و صنایع بزرگ در کاربردسازی هوش مصنوعی»، هوش مصنوعی را یک مگادایم توصیف کرد و گفت: «هوش مصنوعی تمام ابعاد زندگی را دستخوش تغییر میکند. به همین دلیل کشورها در قالب شاخصهای مختلف مورد ارزیابی قرار میگیرند. یکی از این شاخصها، شاخص آمادگی هوش مصنوعی است که از سال ۲۰۲۶ در قالب ۶ لایه شامل حکمرانی، قابلیت سیاستگذاری، پذیرش در بخش دولتی، زیرساخت هوش مصنوعی، توسعه و انتشار و همچنین پایههای هوش مصنوعی، کشورها را ارزیابی میکند.»
او با اشاره به جایگاه ایران در این ارزیابیها گفت: «در حوزه حکمرانی نوآوری که هوش مصنوعی نیز یکی از مصادیق آن است، ایران در میان ۱۳۹ کشور رتبه ۱۳۸ را کسب کرده است. بر این اساس مهمترین چالش ما نه در حوزه علمی، بلکه در عرصه حکمرانی و سیاستگذاری قرار دارد.»
ادیب با انتقاد از تمرکز صرف بر تامین سختافزار ادامه داد: «این تصور که توسعه هوش مصنوعی صرفا با خرید GPU محقق میشود، اشتباه است. هر کشور متناسب با مزیتهای خود مسیر متفاوتی را انتخاب کرده است. اروپا بیشتر بر سیاستگذاری تمرکز کرده و هند توسعه آموزش را در اولویت قرار داده است. ایران در حوزه مدلهای بزرگ و سختافزار مزیت رقابتی جدی ندارد، اما از نظر علمی جایگاه مناسبی کسب کرده است. در مقابل، در حوزه کاربردسازی هوش مصنوعی جزو کشورهای انتهایی جدول قرار داریم.»
رئیس کانون هماهنگی فاوا تاکید کرد: «اگر مسیر توسعه را بهدرستی انتخاب کنیم و حکمرانی داده و حکمرانی بر داده را جدی بگیریم، میتوانیم از ظرفیتهای موجود استفاده کنیم. هر میزان مزیت در سایر حوزهها بدون دسترسی به دادههای مناسب بیاثر خواهد بود.»
رهاسازی هوش مصنوعی لازمه بلوغ آن است
علیاصغر انصاری، مشاور مدیرعامل شرکت مخابرات ایران در حوزه هوشمندسازی هم در بخشی از این نشست گفت که استانداردسازی و سیاستگذاری برای هوش مصنوعی ضروری است، اما در کنار آن باید فضای فعالیت و نوآوری را تا حد امکان آزاد گذاشته شود تا این حوزه به بلوغ برسد.
انصاری با اشاره به اهمیت اینترنت اشیا و رایانش ابری تاکید کرد: «یکی از خدماتی که همزمان با توسعه فیبر نوری دنبال میکنیم، ارائه سرویسهای اینترنت اشیاست. همین مسیر باید در صنایع نیز دنبال شود. اینترنت اشیا، رایانش ابری و پردازش ابری از زیرساختهای ضروری توسعه هوش مصنوعی هستند. امروز وضعیت صنایع در این زمینه یکسان نیست. برخی صنایع به دلیل برخورداری از منابع مالی و زیرساختی توانستهاند پیشرفت کنند، اما بسیاری دیگر همچنان از این ظرفیتها محروم هستند.»
او بر این باور است بخش قابل توجهی از صنایع کشور همچنان در سطح انقلاب صنعتی سوم قرار دارند و به بلوغ لازم نرسیدهاند و این درحالی است که جهان به سمت انقلاب پنجم فناوری در حرکت است.
مشاور مدیرعامل شرکت مخابرات ایران در حوزه هوشمندسازی با اشاره به بررسیهای انجامشده در حوزه پژوهشهای هوش مصنوعی گفت: «در سال ۱۳۹۹ مطالعاتی انجام دادیم و مشخص شد بخش عمده مقالات هوش مصنوعی کشور ارتباط مستقیمی با نیازهای واقعی صنایع و جامعه ندارد. این بررسی در سال ۱۴۰۱ نیز تکرار شد و نتیجه تقریبا مشابه بود. شکاف میان تولید علم و کاربرد عملی همچنان وجود داشت.»
او با اشاره به وضعیت صنایع کشور گفت: «در بسیاری از صنایع بزرگ هنوز ابزارها و فناوریهای لازم برای تولید و بهرهبرداری از داده فراهم نشده است. از هوش مصنوعی و کاربردهای آن زیاد صحبت میکنیم، اما در عمل داده کافی تولید نمیشود و اگر هم دادهای وجود داشته باشد، معمولا در اختیار مجموعههایی قرار نمیگیرد که توانایی استفاده از آن را دارند.»
به گفته انصاری برگزاری رویدادها، ارائه اسلاید و تکرار گفتوگوهای مشابه به تنهایی کمکی به توسعه کاربردهای هوش مصنوعی نمیکند و ابتدا، باید مشکلات موجود بهدرستی شناسایی و سپس برای آنها راهکارهای عملی ارائه شود.
دولت: مهمترین مانع امروز توسعه هوش مصنوعی
فرامرز رستگار، مشاور توسعه فناوری انجمن شرکتهای فناور هوش مصنوعی هم بر این باور است که اگر دولت در حوزه حکمرانی و سیاستگذاری دقت لازم را داشته باشد، بخش خصوصی و زنجیره تامین خود را با روندهای جهانی در حوزه هوش مصنوعی تطبیق خواهند داد.
رستگار با اشاره به تغییر الگوی روابط بینالملل در اقتصاد دیجیتال گفت: «امروز دنیا بر مبنای شراکت و مشارکت پیش میرود، نه روابط ارباب و رعیتی. بخش خصوصی این واقعیت را به خوبی درک کرده و سریعتر از سایر بخشها مسیر خود را پیدا میکند. نگرانی اصلی باید متوجه اصلاح سازوکارهای حکمرانی و تغییر نگاههای سنتی باشد.»
به گفته او تجربه نشان داده که تعامل با بازیگران خارجی میتواند نتایج مثبتی به همراه داشته باشد. اگر این ارتباطات به شکل درست و متوازن شکل بگیرد، فرصتهای ارزشمندی ایجاد خواهد شد، اما در غیر این صورت ممکن است به سواستفاده از منابع و ظرفیتهای کشور منجر شود.
بر همین اساس رستگار تاکید کرد که فارغ از اختلافات سیاسی، کشورهایی مانند آمریکا در حوزه فناوری از پیشگامان جهان هستند و ارتباطات فناورانه با آنها میتواند دستاوردهای قابل توجهی داشته باشد.
منبع
