ناسا و IBM یک مدل هوش مصنوعی متنباز با نام «NASA-IBM Lunar Foundation Model» منتشر کردهاند که برای تحلیل دادههای ماه طراحی شده و میتواند به دانشمندان در شناسایی ذخایر احتمالی یخ، نقشهبرداری از دهانههای برخوردی و شناسایی ساختارهای آتشفشانی سطح ماه کمک کند. این مدل با ترکیب دادههای جمعآوریشده طی سالها از مأموریتها و ابزارهای مختلف ناسا، امکان بررسی حجم بزرگی از اطلاعات ماه را در قالب یک مدل واحد فراهم میکند.
یکی از مهمترین کاربردهای مدل، جستوجوی مناطق مستعد وجود یخ در نزدیکی قطبهای ماه است. برخی دهانههای قطبی ماه برای همیشه در سایه قرار دارند و به دلیل نبود نور مستقیم خورشید، دمای بسیار پایینی دارند؛ شرایطی که میتواند به حفظ یخ آب در این مناطق کمک کند. مدل جدید با کنار هم گذاشتن دادههای مربوط به دما، ارتفاع، شیب و سایر ویژگیهای سطح ماه، میتواند مناطقی را که احتمال وجود یخ در آنها بیشتر است، با دقت بالاتری شناسایی کند. در آزمایشهای انجامشده، مدل در شناسایی مناطق دارای پتانسیل یخ، تا ۲۲ درصد خطای کمتری نسبت به یکی از مدلهای رایج داشته است.
این مدل فقط برای پیدا کردن یخ ساخته نشده است. ناسا و IBM آن را برای کارهایی مانند شناسایی و نقشهبرداری دهانههای ماه و تشخیص ساختارهای آتشفشانی موسوم به «تکههای دریایی نامنظم» نیز آزمایش کردهاند. در این پروژه، بیش از ۳۰ لایه داده از ۹ ابزار علمی و چهار مأموریت فضایی با یکدیگر ترکیب شدهاند تا مجموعهای یکپارچه از دادههای ماه در اختیار مدل قرار گیرد. این دادهها شامل تصاویر، اطلاعات ارتفاعی و اندازهگیریهای علمی مختلف از سطح و محیط ماه هستند.
مدل NASA-IBM بهصورت متنباز منتشر شده و پژوهشگران میتوانند آن را دریافت کرده و برای پروژههای علمی دیگر توسعه دهند. هدف این همکاری تنها تولید یک مدل برای نقشهبرداری ماه نیست؛ بلکه ایجاد یک ابزار عمومی است که بتواند بررسی دادههای عظیم مأموریتهای قمری را سریعتر کند و در آینده برای انتخاب محل فرود، بررسی منابع قابلاستفاده و برنامهریزی مأموریتهای طولانیمدت روی ماه به کار گرفته شود.
اهمیت این موضوع از آنجا بیشتر میشود که آب یخزده در ماه، در صورت دسترسی و امکان استخراج، تنها یک یافته علمی نیست. آب میتواند برای تأمین آب آشامیدنی، تولید اکسیژن و حتی تولید سوخت موشک مورد استفاده قرار گیرد و به همین دلیل شناسایی دقیق مناطق مستعد وجود یخ یکی از موضوعات مهم در برنامههای آینده اکتشاف ماه است.
منبع
