مسئله اقتصاد دیجیتال ایران تا همین سال گذشته در سطح کندی اینترنت و اختلالهای مقطعی تعریف میشد. اما تازهترین گزارش انجمن بلاکچین ایران با عنوان تابآوری اقتصاد دیجیتال در بحران اینترنت ۱۴۰۴-۱۴۰۵ تصویر متفاوتی ارائه میدهد. تصویری که در آن واژههایی مثل فروپاشی، بقا و خسارت بالفعل جایگزین توصیفهای قبلی شدهاند. این گزارش ۴۰ صفحهای با اتکا به دادههای میدانی و نظرسنجی از ۲۳۰ مدیر کسبوکار، تلاش میکند شرایط موجود کسب و کارها را به صورت شفاف نشان دهد.
به گزارش پیوست، در ادبیات عمومی، اختلال اینترنت سالها با مفاهیمی مثل کاهش سرعت یا محدودیت دسترسی شناخته میشد، اما دادههای گزارش انجمن بلاکچین از تابآوری اقتصاد دیجیتال در بحران اینترنت نشان میدهد مسئله وارد مرحله متفاوتی شده است.
بر اساس یافتههای انجمن بلاکچین، اقتصاد دیجیتال در بازه مورد بررسی با حدود ۷۰ روز اختلال گسترده، قطع یا بیثباتی اینترنت بینالملل مواجه بوده و مجموع این ناپایداریها بیش از ۱۶۵۰ ساعت اختلال عملیاتی ایجاد کرده است.
این سطح از بیثباتی باعث شده اینترنت از یک زیرساخت قابل اتکا به سرویسی غیرقابل پیشبینی تبدیل شود. شرایطی که در آن حتی برنامهریزی کوتاهمدت کسبوکارها نیز با عدم قطعیت همراه است. وابستگی مستقیم بسیاری از شرکتها به سرویسهای جهانی، زیرساختهای ابری و ابزارهای ارتباطی بینالمللی باعث شده هر اختلال، زنجیرهای از توقف در پرداخت، پشتیبانی، توسعه و ارتباط با مشتری ایجاد کند.
در نتیجه، مسئله دیگر صرفا از دسترس خارج شدن برخی پلتفرمها نیست، بلکه اختلال در عملکرد کل زنجیره خدمات دیجیتال است. گزارش تأکید میکند این تغییر، نشاندهنده عبور بحران از سطح مقطعی و ورود آن به یک وضعیت ساختاری است.
بحران از نگاه اعداد
این گزارش تلاش میکند اقتصاد دیجیتال را از سطح روایتهای کلی به سطح شاخصهای قابل اندازهگیری منتقل کند. بر اساس دادههای گردآوریشده از پایش میدانی، رسانهها و پاسخ بیش از ۲۳۰ مدیر کسبوکار، خسارت روزانه اقتصاد دیجیتال در دوره اختلال بین ۴ تا ۱۰ هزار میلیارد تومان برآورد شده است. این عدد در کنار ماهیت تصاعدی خسارتها نشان میدهد تداوم بیثباتی اینترنت نهتنها هزینه جاری ایجاد میکند، بلکه ظرفیت رشد آینده را نیز محدود میکند.
در سطح عملکرد، افت فروش در برخی کسبوکارها به بیش از ۷۰ درصد رسیده و بازده تبلیغات دیجیتال بین ۵۰ تا ۸۰ درصد کاهش یافته است. این افت، چرخه جذب و نگهداشت مشتری را مختل کرده و بخشی از مدلهای رشد در اقتصاد دیجیتال را عملا از کار انداخته است.
در سوی دیگر، هزینه زیرساختها با رشد قابل توجهی همراه بوده و در برخی موارد تا بیش از ۱۲۰ درصد افزایش یافته است. این افزایش هزینه در کنار کاهش درآمد، فشار مضاعفی بر شرکتها وارد کرده و حاشیه بقا را بهشدت کاهش داده است.
اثر بر کسبوکارها و بازار کار
در سطح بنگاهها، بحران اینترنت موجب تغییر رفتار ساختاری در کسبوکارها شده است. در بسیاری از شرکتها، بهویژه کسبوکارهای کوچک و متوسط، مسیر فعالیت از توسعه به سمت «حفظ بقا» تغییر کرده است. در این وضعیت، سرمایهگذاری و رشد جای خود را به کاهش هزینه و مدیریت ریسک دادهاند.
در بازار کار نیز این تغییر بهوضوح قابل مشاهده است. جذب نیروی جدید در بسیاری از شرکتها متوقف شده و موج تعدیل نیرو یا کاهش همکاریهای پروژهای در حال گسترش است. این روند صرفاً واکنشی کوتاهمدت نیست، بلکه نشاندهنده تغییر ساختاری در فضای اقتصاد دیجیتال است؛ جایی که عدم قطعیت زیرساختی، برنامهریزی منابع انسانی را نیز غیرممکن کرده است.
در این میان، شرکتهای کوچک بیشترین آسیب را متحمل شدهاند. این کسبوکارها نه به زیرساخت جایگزین دسترسی دارند و نه توان مالی لازم برای عبور از دورههای طولانی اختلال. در نتیجه، بحران برای آنها از یک ریسک عملیاتی به یک ریسک وجودی تبدیل شده است.
دسترسی طبقاتی و اقتصاد چندسرعته
یکی از مهمترین یافتههای گزارش، نابرابری در کیفیت دسترسی به اینترنت است. در شرایط فعلی، همه بازیگران در یک سطح از دسترسی قرار ندارند؛ برخی به زیرساختهای پایدارتر و مسیرهای ارتباطی بهتر دسترسی دارند، در حالی که بخش دیگری همچنان با اختلالهای مکرر مواجه است.
این تفاوت بهتدریج به یک مزیت اقتصادی تبدیل شده است. دسترسی پایدارتر به معنای امکان بیشتر برای حفظ مشتری، استفاده از سرویسهای بینالمللی و کاهش ریسک عملیاتی است. در مقابل، شرکتهای دارای دسترسی ضعیفتر ناچارند هزینه بیشتری برای جبران اختلالها و استفاده از ابزارهای جایگزین پرداخت کنند.
گزارش هشدار میدهد ادامه این روند میتواند به شکلگیری اقتصاد دیجیتال چندسرعته منجر شود؛ جایی که بخشی از بازیگران در شرایط پایدار و رقابتی فعالیت میکنند و بخش دیگر درگیر بقا و مدیریت بحران روزمره هستند. این شکاف در بلندمدت میتواند بر رقابتپذیری و توزیع فرصت اثر بگذارد.
اقتصاد دیجیتال در وضعیت عدمقطعیت
در جمعبندی گزارش، دو مطالبه اصلی مطرح میشود: بازگشت اینترنت پایدار و توقف توسعه اینترنت طبقاتی. در نگاه گزارش، اینترنت دیگر یک خدمت عمومی نیست، بلکه زیرساخت مستقیم تولید و اشتغال است.
فراتر از خسارتهای مالی، پیامدهای عمیقتری نیز از فرسودگی نیروی انسانی و مهاجرت متخصصان گرفته تا کاهش انگیزه سرمایهگذاری و بیاعتمادی کاربران در حال شکلگیری است.
در نهایت، گزارش تأکید میکند بحران اینترنت در حال تبدیل شدن به وضعیت عادی اقتصاد دیجیتال است. وضعیتی که در آن اختلال و بیثباتی از استثنا به قاعده تبدیل شده و کسبوکارها به جای رقابت بر سر رشد، بر سر بقا رقابت میکنند.
نسخه کامل گزارش تابآوری اقتصاد دیجیتال در بحران اینترنت ۱۴۰۴-۱۴۰۵ را از اینجا دانلود کنید.
منبع
