سامانه ناظر بعد از ماهها تاخیر بالاخره به مرحله اتصال سکوهای آنلاین طلا رسیده است. طبق اعلام پلیس فتا و بانک مرکزی، طلاسی و والگلد مراحل نهایی اتصال را طی میکنند و قرار است از ۱۵ مهر اتصال آنها عملیاتی شود؛ ملیگلد هم اعلام کرده الزامات لازم برای اتصال به ناظر را انجام داده است. سامانهای که بانک مرکزی وعده راهاندازی آن را برای اسفندماه داده بود، حالا از ۱۰ مهر آماده بهرهبرداری اعلام شده و سکوها فقط تا ۱۵ مهر برای اتصال به آن فرصت دارند.
به گزارش پیوست، هیات وزیران در دستورالعمل اجرایی مصوب آبان ۱۴۰۴، بانک مرکزی را ملزم به راهاندازی سامانه ناظر کرده است؛ سامانهای که قرار است معاملات سکوهای آنلاین طلا را رصد و میزان طلای فروختهشده از سوی هر پلتفرم را با موجودی واقعی آن در خزانههای مورد تایید تطبیق دهد. به این ترتیب مشخص میشود هر سکو در برابر تعهدی که از محل فروش طلا به کاربران ایجاد کرده، چه میزان طلا در خزانه دارد.
حمیدرضا دهقانینیا، سرپرست معاونت پیشگیری ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، در گفتوگو با پیوست میگوید: بر اساس دستورالعمل مصوب هیات وزیران، سامانه ناظر با محوریت و تولیت بانک مرکزی فعالیت میکند و بانک مرکزی نیز در مکاتبهای کتبی اعلام کرده است این سامانه از ۱۰ مهر آماده بهرهبرداری و اتصال سکوهاست.
به گفته او، اتحادیه کشوری کسبوکارهای مجازی نیز بر اساس مصوبات کارگروه ماده ۱۸ دستورالعمل هیات وزیران، به تمام سکوهای خریدوفروش برخط طلا اعلام کرده است که باید تا ۱۵ مهر به سامانه ناظر متصل شوند.
اتصال به سامانه ناظر زمین جدید رقابت پلتفرمها
دهقانینیا درباره وضعیت اتصال پلتفرمها میگوید: طبق گزارشهایی که پلیس فتا و بانک مرکزی به ستاد ارائه کردهاند، طلاسی و والگلد در حال طی مراحل اتصال به سامانه ناظر هستند و مراحل تست این دو سکو در حال نهایی شدن است.
به گفته او، این دو پلتفرم برای ورود داده در مهلت مقرر آمادگی دارند و با توجه به آماده بودن رسمی سامانه از ۱۰ مهر، قرار است اتصال آنها از ۱۵ مهر وارد مرحله عملیاتی شود.
طلاسی و والگلد پیش از این خود نیز از اتصال به سامانه ناظر خبر داده بودند. دهقانینیا در توضیح تفاوت میان این اعلام و اتصال عملیاتی میگوید: اتصال یک مرحله آزمایشی دارد که باید طی شود و اکنون مراحل آزمایشی این دو سکو در حال نهایی شدن است.
در کنار این دو پلتفرم، ملیگلد نیز اعلام کرده تمامی الزامات لازم از سوی این مجموعه برای اتصال به سامانه ناظر بانک مرکزی انجام شده است.
دهقانینیا میگوید: بر اساس اطلاعاتی که تا زمان این گفتوگو در اختیار ستاد قرار گرفته، سایر سکوها هنوز مراحل اولیه اتصال را طی نکردهاند.
سامانهای که قرار بود اسفند راه بیفتد
راهاندازی سامانه ناظر از برنامه اولیه بانک مرکزی عقب مانده است. طبق زمانبندی اعلامشده، این سامانه باید اسفندماه عملیاتی میشد، اما این اتفاق نیفتاد و سکوهای آنلاین طلا ماهها بدون امکان اتصال به این سازوکار نظارتی فعالیت کردند. اکنون بانک مرکزی اعلام کرده اقدامات لازم برای راهاندازی ناظر انجام شده و این سامانه از ۱۰ مهر آماده بهرهبرداری و اتصال سکوهاست.
با این حال برخی پلتفرمها همچنان از آماده نبودن سامانه یا فراهم نبودن امکان اتصال به آن میگویند. دهقانینیا این موضوع را بر اساس مکاتبه بانک مرکزی رد میکند و میگوید: «بانک مرکزی در مکاتبه کتبی خود در ۱۰ مهر اعلام کرده که سامانه آماده است. بنابراین هر سکویی که مراحل اولیه را طی کند، امکان اتصال به سامانه را دارد؛ مگر اینکه بعداً موضوعی خلاف این نامه و مکاتبه رسمی بانک مرکزی مشخص شود.»
او همچنین تاکید میکند سامانه با محوریت و تولیت بانک مرکزی فعالیت میکند.
رئیس اتحادیه کسب و کارهای مجازی نیز در گفتوگو با پیوست اتصال پلتفرمهای طلاسی و وال گلد به سامانه ناظر را تایید کرده است و میگوید: تا ۱۵ مهرماه تمامی پلتفرمها باید به این سامانه متصل شوند.
رضا الفتنسب همچنین در پاسخ به این سوال که آیا مشکلات فنی سامانه برطرف شده است گفت: هماکنون بانک مرکزی و شاپرک آخرین آپدیتهای خود را به کسب وکارهایی که در مرحله اتصال هستند اعلام کرده است و طبق قولی که بانک مرکزی داده است سامانه به صورت کامل تا ۱۰ مهرماه آماده است.
اگر ناظر زودتر آمده بود، بحران میلی قابل پیشگیری بود؟
یکی از کارکردهای اصلی سامانه ناظر، نظارت بر نسبت میان طلای فروختهشده از سوی پلتفرم و موجودی واقعی آن در خزانه است. دهقانینیا میگوید: پس از اتصال هر سکو، میزان فروش آن و میزان طلایی که در خزانه بانکهای عامل مورد تایید نگهداری میکند، قابل رصد خواهد بود. به گفته او، اگر تعهدات فروش یک سکو با طلای موجود آن در خزانههای مورد تایید سربهسر نباشد، اساساً امکان اتصال آن به سامانه وجود نخواهد داشت.
راهاندازی ناظر میتواند بخشی از ریسک بازار آنلاین طلا را که به فاصله میان تعهدات پلتفرمها و موجودی واقعی آنها مربوط میشود، کاهش دهد. با رصد برخط معاملات و موجودی خزانه، افزایش تعهدات یک پلتفرم بدون پشتوانه کافی زودتر قابل شناسایی خواهد بود و نهادهای مسئول میتوانند پیش از بزرگتر شدن فاصله میان فروش و موجودی، آن را شناسایی کنند.
اما به نظر نمیرسد ناظر همه بحرانهای پلتفرمهای طلا را حل کند. اتفاقات اخیر میلی نشان داد وجود طلا در خزانه لزوما به معنای امکان دسترسی فوری به آن یا تسویه بدون وقفه با کاربران نیست. محدودیت دسترسی به خزانه، محدودیت درگاههای پرداخت یا اختلال در فرایند تسویه میتواند حتی برای پلتفرمی که به اندازه تعهدات خود طلا در اختیار دارد، مشکل ایجاد کند.
میلی در هفتههای گذشته بارها اعلام کرده طلای خریداریشده از سوی کاربران را در خزانه بانک کارگشایی نگهداری میکند، اما امکان برداشت طلا و تسویه با کاربران برایش فراهم نیست. هر چند به دلیل نبود سامانه ناظر نمیتوان صحت و سقم این گفته میلی را تایید یا تکذیب کرد و تا کنون نیز بانک کارگشایی یا بانک مرکزی و سایر نهادهای ناظر در مورد میزان طلای ذخیره این پلتفرم در بانک کارگشایی اظهار نظری نکردهاند اما این پلتفرم در نامهای به دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز اعلام کرده بود ایجاد برخی محدودیتها از سوی پلیس امنیت اقتصادی و دستگاههای مرتبط، دسترسی آن به طلای موجود در خزانههای بانکی را با مشکل مواجه و تسویه ریالی کاربران را با تاخیر روبهرو کرده است.
همین اتفاق، تاخیر چندماهه بانک مرکزی در راهاندازی سامانه ناظر را پررنگتر میکند. اگر ناظر مطابق برنامه اولیه از اسفندماه عملیاتی شده بود، میزان تعهدات میلی به کاربران و موجودی طلای این پلتفرم در خزانههای مورد تایید بهصورت برخط قابل رصد بود. در چنین شرایطی دستکم یکی از ابهامهای اصلی بحران اخیر، یعنی اینکه میزان طلای موجود در خزانه با تعهدات پلتفرم به کاربران تطابق دارد یا نه، میتوانست برای نهادهای مسئول روشن باشد.
نمیتوان با قطعیت گفت راهاندازی بهموقع ناظر مانع بروز بحران میلی میشد؛ بهویژه اینکه بخشی از مشکلات اعلامشده از سوی این پلتفرم به دسترسی به خزانه و محدودیت درگاهها مربوط بوده است. اما ناظر میتوانست پیش از رسیدن اختلاف میان پلتفرم و نهادهای مسئول به این مرحله، تصویر روشنتری از وضعیت دارایی و تعهدات میلی در اختیار نهادهای ناظر قرار دهد.
به این ترتیب، سامانه ناظر میتواند ریسک فروش بدون پشتوانه کافی را کاهش دهد، اما مهار بحران در بازار آنلاین طلا فقط به دیدن موجودی خزانه محدود نمیشود؛ نحوه دسترسی پلتفرم به دارایی، سازوکار تسویه با کاربران و چگونگی مداخله نهادهای ناظر در شرایط بحرانی نیز بخشی از این معادله است.
سکوهای خارج از سامانه ناظر به دادستانی معرفی میشوند
طبق مهلت تعیینشده، سکوهای آنلاین طلا باید تا ۱۵ مهر به سامانه ناظر متصل شوند. با این حال متصل نشدن به این سامانه به معنای ابطال خودکار مجوز آنها نیست.
دهقانینیا میگوید: سکوهایی که تا مهلت مقرر به سامانه متصل نشوند، مشمول ضمانت اجرای پیشبینیشده در دستورالعمل مصوب هیات وزیران میشوند و موضوع آنها به دادستانی کل کشور ارجاع خواهد شد.
به گفته او، در مورد سکویی که به ناظر متصل نشده باشد، امکان رصد شفاف و برخط فعالیت وجود ندارد؛ یعنی نهاد ناظر نمیتواند از طریق سامانه ببیند سکو چه میزان طلا فروخته و در مقابل چه میزان طلا در خزانهها نگهداری میکند و در نتیجه نظارت بر چنین پلتفرمی همچنان باید به شیوههای سنتی انجام شود.
با اعلام آمادگی سامانه از سوی بانک مرکزی، حالا ۱۵ مهر اولین آزمون جدی ناظر خواهد بود؛ سامانهای که با چند ماه تأخیر راهاندازی شده و قرار است برای نخستین بار امکان تطبیق برخط تعهد پلتفرمهای آنلاین طلا به مشتریان با طلای واقعی موجود در خزانه را فراهم کند.
منبع
