حمله سایبری به «نوبیتکس» تنها حملهای به زیرساخت فنی بزرگترین صرافی رمزارز کشور نبود، بلکه تفاوت آشکار میان کاربران حرفهای و کاربران کمتجربه را نیز نمایان کرد. گروهی از کاربران که شناخت بیشتری از فضای رمزارز داشتند، پیش از این داراییهای خود را به کیفپولهای شخصی منتقل کرده بودند یا بهمحض وقوع اختلال، توانستند سریعا اقدام کنند. در مقابل، بسیاری از کاربران تازهوارد که به پلتفرم اعتماد کامل داشتند، تنها نظارهگر کاهش موجودی حسابشان بودند، بیآنکه راهکاری فوری در اختیار داشته باشند. این اتفاق، نه فقط یک بحران امنیتی؛ بلکه آزمونی برای سنجش میزان آمادگی کاربران و قدرت واکنش یک پلتفرم در لحظه بحران بود.
به گزارش پیوست؛ برخی کاربران حرفهای که پیشتر بخشی از داراییهای خود را به کیفپولهای شخصی منتقل کرده بودند، در مواجهه با این حمله، واکنش سریعتری نشان دادند. در مقابل، بسیاری از کاربران کمتجربه همچنان نوبیتکس را فضای مطمئنی برای نگهداری سرمایه میدانستند و تمام داراییشان را در بستر صرافی رها کرده بودند. برخی از آنها حتی با وجود آشنایی مقدماتی با کیفپولهای شخصی، به دلیل سادگی و آشنایی بیشتر با محیط صرافی، از انتقال دارایی صرفنظر کرده بودند. با این حال، حتی کاربران حرفهای نیز از آسیب مصون نماندند؛ چراکه برخی برای معاملات روزمره یا تبدیل ریال، ناچار بودند بخشی از دارایی خود را در صرافی نگه دارند.
اطلاعرسانی که با چاشنی تاخیر و نبود شفافیت همراه بود
بخش قابل توجهی از کاربران در روزهای ابتدایی، از طریق کانالهای تلگرامی یا شبکههای اجتماعی از خبر هک نوبیتکس مطلع شدند؛ در حالیکه اطلاعرسانی رسمی از سوی خود پلتفرم، با تاخیر بیشتری منتشر شد. بسیاری از کاربران پس از شنیدن این خبر، بلافاصله تلاش کردند وارد حساب کاربری خود شوند، اما با اختلال شدید در اپلیکیشن و وبسایت مواجه شدند. همین اختلالها باعث شد که برخی دیگر، از ترس ناپایداری اینترنت و بینتیجهبودن تلاشها، اقدامی انجام ندهند و صرفاً به پیامهای عمومی نوبیتکس اکتفا کنند.
در این میان، تعدادی از کاربران سعی کردند دارایی خود را به کیفپولهای شخصی منتقل کنند، اما فرآیند برداشت در همان لحظه متوقف شد، درخواستها تایید نشدند و در سیستم باقی ماندند. برخی دیگر نیز، با مشاهده کاهش موجودی حسابشان، در ابتدا تصور میکردند با یک باگ یا اختلال موقت سیستم مواجه شدهاند، چرا که نوبیتکس در اطلاعیههای اولیه اشارهای به از بین رفتن داراییها نداشت. اما بعد از گذشت یکی دو روز و انتشار جزئیات بیشتر، مشخص شد که بخشی از حسابها مورد حمله قرار گرفتهاند و کاهش موجودی ناشی از هک بوده، نه صرفاً خطای سیستمی.
کاربرانی که تجربه بیشتری در حوزه رمزارز داشتند، معمولاً از نگهداشتن داراییهای خود در صرافیها اجتناب میکردند و سرمایهشان را به کیفپولهای شخصی منتقل کرده بودند. این گروه با دیدی انتقادیتر به ساختار صرافیها، بهویژه در شرایط بحرانی، نگاه میکردند و حمله سایبری اخیر را نه یک رخداد غافلگیرکننده، بلکه خطری بالقوه و پیشبینیپذیر ارزیابی کردند. یکی از این کاربران گفته بود: «هیچوقت نوبیتکس رو جای امنی برای نگهداری سرمایه نمیدونستم، فقط برای تبدیل استفاده میکردم».
در مقابل، کاربران کمتجربهتر یا کسانی که رمزارز را برای سرمایهگذاری بلندمدت خریده بودند، بیشتر تحتتأثیر «اعتماد نهادی» به نوبیتکس قرار داشتند. آنها به دلیل ایرانی بودن صرافی و ساختار رسمی و حرفهای آن، نوبیتکس را مشابه بانک میدانستند. از نظر این دسته، هک شدن پلتفرم جدای از تهدیدی مالی، ضربهای به تصور ذهنی آنها از امنیت دیجیتال بود.
با این حال، گروهی از کاربران حرفهای- بهویژه تریدرها- اشاره کردند که اگرچه به خطرات نگهداری دارایی در صرافی واقف بودند، اما بهدلیل داشتن معاملات باز یا انجام بخشی از عملیات روزانه خود، ناچار به نگهداری مقداری از داراییها در حساب صرافی بودند. برخی نیز گفتند که اگرچه به کیفپولهای شخصی آشنا بودند، اما ترجیح دادهاند داراییشان را در نوبیتکس نگه دارند، چرا که تصور میکردند امنیت دارایی در صرافی تضمینشدهتر است. در عین حال، برای بخشی از این کاربران، چالشهایی همچون پیچیدگی فنی کیفپولهای شخصی یا نگرانی از مسدود شدن حسابها به دلیل هویت ایرانی، مانع انتقال داراییها به خارج از پلتفرم شده بود.
در میان تجربههای متنوع کاربران، یکی از پرتکرارترین نکات انتقادی، به نحوه اطلاعرسانی رسمی نوبیتکس در جریان حمله سایبری مربوط میشود. در حالی که برخی از کاربران به پیامکها و بیانیههای هشداردهنده اشاره کردند که از سوی صرافی منتشر شده بود، اما اکثریت نسبت به نبود شفافیت در لحظات اولیه بحران ابراز نارضایتی داشتند. به گفته یکی از آنها: «اول گفتن همه چیز امنه، بعد مشخص شد بخشی از داراییها از کیفپول گرم رفته. این تضاد باعث شد اعتمادم کاملاً از بین بره».
این تجربههای متناقض، بهویژه در کنار اختلال گسترده در دسترسی به اپلیکیشن و وبسایت نوبیتکس، در ذهن برخی کاربران این تصور را ایجاد کرد که سیستم از آمادگی لازم برای مدیریت بحران بیبهره بوده است. در عین حال، گروهی از کاربران با وجود ناتوانی در ورود به سایت یا اپ، سعی کردند با پیگیری اطلاعیهها از طریق کانال تلگرام رسمی نوبیتکس وضعیت خود را پیگیری کنند.
با این حال، یکی از انتقادهای جدی، به نحوه پاسخگویی پشتیبانی مربوط میشد. کاربرانی گفتهاند که در تماسهای اولیه تنها با پیامهای ضبطشده و توصیه به صبوری مواجه شدند، بدون آنکه پاسخ مشخص یا تعاملی شخصی دریافت کنند. این موضوع بهویژه در روزهای ابتدایی حادثه، حس بیپناهی یا بلاتکلیفی را در برخی کاربران تقویت کرده بود.
در عین حال، برخی از کاربران که در ادامه موفق به تماس با پشتیبانی شدهاند، از تغییر در رویکرد پاسخگویی نوبیتکس سخن گفتهاند. آنها میگویند با گذشت چند روز از حادثه، تماسهایی از سوی تیم پشتیبانی دریافت کردند که در آنها درباره روند بررسی خسارات و چگونگی جبران آن توضیح داده شده بود. این تماسها از نظر برخی، رویکردی دلگرمکننده تلقی شد و باعث شد تا نسبت به آینده دارایی خود اطمینان نسبی پیدا کنند.
جبران خسارت؛ امید یا تعلیق؟
در میان روایتهای کاربران، یکی از موضوعات مشترک، وعده جبران خسارت از سوی نوبیتکس بود. برای بسیاری، همین وعده توانست در روزهای بحرانی اولیه تا حدی از نگرانیها بکاهد. برخی کاربران اشاره کردهاند که در تماسهای پشتیبانی یا اطلاعیههای رسمی، به آنها اطمینان داده شده که داراییهای ازدسترفته، بهویژه مربوط به کیفپول گرم، جبران خواهد شد.
با این حال، نبود جدول زمانبندی مشخص، شفافسازی درباره روند جبران، یا انتشار عمومی اطلاعات فنی درباره آسیبپذیری رخداده، موجب شده که تعداد زیادی از کاربران همچنان در وضعیت تعلیق روانی باقی بمانند. آنها نمیدانند که فرایند بازگشت داراییها چقدر زمان خواهد برد، چگونه انجام میشود، و اساساً از چه منابعی تأمین خواهد شد.
نکتهای که بهویژه از سوی کاربران باتجربهتر مطرح شد، خلأ قانونی در پیگیری اینگونه بحرآنهاست. بهگفته یکی از آنها: «نه بیمهای هست، نه نهاد ناظری. همهچیز به قول خود صرافی وابستهست، و این باعث ناامنی ذهنی میشه».
بررسی تجربه کاربران از بحران اخیر نوبیتکس، نشان میدهد که این رویداد تنها یک نقص فنی یا حمله سایبری نبود؛ بلکه بهمثابه آینهای، ضعفهای بنیادین اکوسیستم رمزارزی ایران را منعکس کرد: از نبود آموزش عمومی و ضعف سواد دیجیتال گرفته تا نبود چارچوبهای حمایتی و نظارتی برای کاربران.
کاربرانی که مدتزمان طولانیتری از نوبیتکس استفاده کرده بودند، ضمن پذیرش اینکه «هیچ پلتفرمی مصون از خطر نیست»، معتقد بودند که اعتمادشان بهدلیل تجربه قبلی، تا حدی حفظ شده است. با این حال، آنها نیز به محدودیتهای جدی در عملکرد صرافی در لحظه بحران اشاره کردند. بستهبودن پلتفرم برای انجام تراکنش، نبود امکان برداشت، تبدیل یا انتقال دارایی به کیفپول شخصی، برای بسیاری از کاربران – حتی آنهایی که نمیخواستند داراییشان را فوراً خارج کنند – نوعی احساس «بیاختیاری» بههمراه داشت.
از نگاه این گروه، در لحظات بحرانی، بهتر بود نوبیتکس امکانات پایهای مانند برداشت و انتقال محدود را برای کاربران فعال نگه میداشت تا آنها بتوانند با آگاهی از ریسکها، درباره سرمایه خود تصمیمگیری کنند.
در نهایت، اعتماد به پلتفرمهای رمزارزی در نبود بیمه، ضمانت حقوقی، و شفافیت عملیاتی، بیش از آنکه به زیرساخت فنی وابسته باشد، به نحوه تعامل پلتفرم با کاربرانش گره خورده است. بحران نوبیتکس، هشداری بود برای تمام بازیگران این صنعت که زمان آن رسیده نهتنها روی فناوری، بلکه روی «اعتمادسازی پایدار» سرمایهگذاری کنند.
منبع
