دادگاه میان ایلان ماسک و اوپنایآی در سه هفته گذشته از یک اختلاف حقوقی میان بنیانگذاران سابق یک شرکت فراتر رفته و حالا به یکی از مهمترین پروندههای صنعت هوش مصنوعی تبدیل شده است؛ پروندهای که هم ساختار آینده اوپنایآی را تحت تأثیر قرار میدهد و هم پرسشهای جدی درباره قدرت، سرمایه، انحصار و ایمنی هوش مصنوعی مطرح کرده است.
محور اصلی دعوا به تغییر مسیر اوپنایآی بازمیگردد. ایلان ماسک میگوید این شرکت در ابتدا با مأموریتی غیرانتفاعی و با هدف توسعه هوش مصنوعی «به نفع بشریت» شکل گرفت، اما در ادامه سم آلتمن و مدیران اوپنایآی آن را به سمت یک ساختار تجاری و سودمحور سوق دادند. ماسک مدعی است زمانی که دهها میلیون دلار به اوپنایآی کمک کرده، تصورش این بوده که سرمایهاش صرف ساخت یک نهاد عمومی خواهد شد، نه شرکتی که امروز یکی از باارزشترین بازیگران صنعت فناوری جهان محسوب میشود.
در مقابل، اوپنایآی روایت متفاوتی ارائه کرده است. وکلای این شرکت میگویند ماسک از همان ابتدا در جریان برنامههای تجاریسازی اوپنایآی قرار داشته و حتی در مقاطعی پیشنهاد داده بود کنترل کامل شرکت را در اختیار بگیرد یا آن را با تسلا ادغام کند. تیم حقوقی اوپنایآی معتقد است ماسک پس از خروج از این شرکت و راهاندازی شرکت «ایکسایآی»، حالا تلاش میکند رقیب خود را تحت فشار حقوقی قرار دهد.
در هفتههای گذشته بخش مهمی از جلسات دادگاه به شهادت مدیران فعلی و سابق اوپنایآی اختصاص داشت. برخی از این شهادتها عملاً به بازخوانی بحران مدیریتی سال ۲۰۲۳ تبدیل شد؛ همان دورهای که سم آلتمن برای چند روز از سمت مدیرعاملی برکنار شد و سپس با فشار کارکنان و سرمایهگذاران به شرکت بازگشت.
نامهایی مانند میرا موراتی، ایلیا سوتسکور، هلن تونر و چند عضو سابق هیاتمدیره در جلسات دادگاه مطرح شد و بخشی از آنها آلتمن را به پنهانکاری و ارائه روایتهای متناقض متهم کردند. این اظهارات باعث شد پرونده از اختلاف میان ماسک و اوپنایآی فراتر برود و به موضوعی درباره شیوه مدیریت سم آلتمن تبدیل شود.
در هفته سوم دادگاه، خود سم آلتمن در جایگاه شهادت حاضر شد؛ بخشی که به یکی از مهمترین لحظات پرونده تبدیل شد. وکلای ماسک تلاش کردند نشان دهند آلتمن در موقعیتهای مختلف با تعارض منافع روبهرو بوده است. در جریان دادگاه مشخص شد او در چندین استارتآپ مرتبط با فناوری و انرژی سرمایهگذاریهای چندصد میلیون دلاری دارد؛ از جمله شرکت انرژی «هلیون»، شرکت پرداخت «استرایپ» و استارتآپ زیستفناوری «رترو بایوساینسز».
همچنین آلتمن پذیرفت که در برخی مذاکرات مرتبط با قراردادهای اوپنایآی حضور داشته، در حالی که به دلیل سهامداری در شرکتهای طرف قرارداد با تعارض منافع مواجه بوده است. یکی از نمونههای مطرحشده در دادگاه به توافق میان اوپنایآی و هلیون مربوط میشد؛ توافقی که بر اساس آن اوپنایآی قرار است در آینده بخشی از برق مورد نیاز زیرساختهای پردازشی خود را از این شرکت تأمین کند.
بخش دیگری از دادگاه به روابط اوپنایآی و مایکروسافت اختصاص داشت؛ شرکتی که حالا مهمترین شریک تجاری و سرمایهگذار اوپنایآی محسوب میشود. در جریان جلسات دادگاه بارها به سرمایهگذاری مایکروسافت در اوپنایآی و میزان نفوذ این شرکت در تصمیمگیریهای داخلی اشاره شد. حتی ساتیا نادلا، مدیرعامل مایکروسافت، نیز در بخشی از پرونده درباره بحران مدیریتی سال ۲۰۲۳ و آشفتگی هیاتمدیره اوپنایآی توضیحاتی ارائه کرد.
در این میان، بحث ایمنی هوش مصنوعی هم بارها وارد جلسات دادگاه شد. ماسک تلاش کرد پرونده را به تهدیدهای بلندمدت هوش مصنوعی و خطر تمرکز قدرت در دست چند شرکت محدود پیوند بزند، اما قاضی پرونده چند بار تأکید کرد موضوع اصلی دادگاه نه آینده بشریت، بلکه تعهدات حقوقی و ساختار سازمانی اوپنایآی است.
همزمان اسناد و پیامهای داخلی متعددی نیز وارد پرونده شد؛ از جمله یادداشتهای شخصی گرگ براکمن، همبنیانگذار اوپنایآی، که بهعنوان بخشی از اسناد دفاعیه مورد استفاده قرار گرفت. این اسناد برای اثبات این موضوع ارائه شدند که تغییر ساختار مالی اوپنایآی و حرکت به سمت جذب سرمایه از سالها قبل در برنامه شرکت قرار داشته است.
در حال حاضر، درخواستهای ماسک از دادگاه فقط به انتقاد از آلتمن محدود نیست. او خواستار برکناری سم آلتمن از سمت مدیرعاملی، بازگشت کامل اوپنایآی به ساختار غیرانتفاعی و پرداخت خسارتهای سنگین شده است؛ خسارتهایی که در برخی اسناد دادگاه رقم آن تا ۱۸۰ میلیارد دلار برآورد شده است.
دادگاه اوپنایآی حالا به نقطهای رسیده که دیگر درباره اختلاف دو چهره مشهور فناوری نیست. این پرونده عملا به محل برخورد دو نگاه متفاوت به آینده هوش مصنوعی تبدیل شده است؛ یک نگاه که توسعه هوش مصنوعی را بدون سرمایه عظیم و ساختار تجاری ممکن نمیداند و نگاه دیگر که معتقد است ورود کامل منطق سودآوری به توسعه هوش مصنوعی، میتواند کنترل یکی از مهمترین فناوریهای جهان را در اختیار تعداد محدودی شرکت قرار دهد.
منبع
